درس20: استعمار چیست؟ – فیلم های آموزشی محمّد آهنگرداودی

مطالعات اجتماعی ششم

🧠 آزمون تستی درس20

در دوره‌ای که مسلمانان در عصر شکوفایی علم و فرهنگ بودند، اروپا در دوره‌ای از ضعف علمی و فرهنگی قرار داشت.
انتقال علوم و فنون جهان اسلام به اروپا یکی از عوامل پیشرفت اروپاییان بود.
تجارت میان مسلمانان و اروپاییان باعث انتقال کالاها، علوم و فنون شد.
رونق تجارت باعث افزایش ثروت، رشد شهرنشینی و گسترش کارگاه‌های صنعتی در اروپا شد.
اروپاییان در علم و هنر پیشرفت کردند.
اختراع دستگاه چاپ توسط گوتنبرگ و تلسکوپ توسط گالیله از نمونه‌های پیشرفت‌های علمی آن دوره بود.
جغرافیا و ستاره‌شناسی به شناخت سرزمین‌ها، مسیرهای دریایی و گسترش تجارت کمک کردند.

اروپاییان با استفاده از دانش جغرافیایی و ستاره‌شناسی مسلمانان و ساخت کشتی‌های مقاوم‌تر، به کشف سرزمین‌های جدید پرداختند.
پرتغالی‌ها و اسپانیایی‌ها از پیشگامان اکتشافات جغرافیایی بودند.
دریانوردان اروپایی ابتدا آفریقا را دور زدند، به شرق آسیا رفتند و سپس به قاره آمریکا رسیدند.
پس از کشف سرزمین‌های جدید، دولت‌های اروپایی به آنها هجوم بردند.
ساکنان بومی بسیاری از این سرزمین‌ها کشته یا برده شدند و منابع و ثروت‌هایشان غارت شد.
این اقدامات زمینه آغاز استعمارگری را فراهم کرد.

استعمار در لغت به معنی آباد کردن است؛ اما اگر کشوری به بهانه آبادانی در کشور دیگری نفوذ کند و منابع و ثروت آن را غارت کند، استعمارگری است.
استعمارگر کشوری است که با دخالت و نفوذ در کشورهای دیگر به دنبال منافع و منابع آنهاست.
مستعمره سرزمینی است که استقلال سیاسی و اقتصادی خود را از دست داده و تابع حکومت استعمارگر شده است.

استعمارگران از راه‌های مختلف مانند حمله نظامی، اشغال، گرفتن امتیاز و ایجاد روابط سودمند برای خود در کشورها نفوذ می‌کردند.
پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، بیگانگان به شیوه‌های مختلف در ایران نفوذ و دخالت داشتند.
بیشترین نفوذ و دخالت بیگانگان در ایران در دوره قاجار و پهلوی اتفاق افتاد.
استعمارگران علاوه بر غارت منابع، از رسانه‌ها نیز برای نفوذ در کشورها استفاده می‌کنند.
تقویت رسانه‌های داخلی، افزایش سواد رسانه‌ای و آگاهی مردم از راه‌های مقابله با این نوع نفوذ است.

طبق عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای، بخش‌هایی از شمال ایران مانند باکو، شیروان، نخجوان و قفقاز از ایران جدا و به روسیه واگذار شد.
طبق قرارداد رویترز، امتیاز احداث راه‌آهن و بهره‌برداری از معادن، جنگل‌ها و قنات‌های ایران برای مدت ۷۰ سال به انگلیسی‌ها داده شد.
روسیه و انگلیس در دوره‌ای مناطق مختلف ایران را میان خود تقسیم و در آنها نفوذ کردند.
انگلیس در به قدرت رسیدن رضاخان نقش داشت.
در دوره پهلوی، قراردادهایی درباره نفت ایران به سود انگلیس بسته شد.
آمریکا از محمدرضا شاه پهلوی حمایت کرد و در امور ایران نفوذ داشت.

ایران به دلیل داشتن منابع طبیعی و معادن فراوان، مورد توجه کشورهای استعمارگر قرار می‌گرفت.
کشورهای انگلیس، روسیه و آمریکا از مهم‌ترین کشورهایی بودند که در دوره قاجار و پهلوی در امور ایران دخالت داشتند.
شاهان قاجار و پهلوی برای حفظ قدرت خود و به دلیل تکیه نداشتن بر مردم، به بیگانگان اجازه نفوذ و دخالت می‌دادند.