مطالعات اجتماعی هفتم
🧠 آزمون تستی درس14
آب
- آب یکی از منابع حیاتی و محدود و نعمت بزرگ الهی است.
- همه موجودات زنده به آب نیاز دارند.
- آب مورد نیاز انسان از آب‌های سطحی مانند رودها و آب‌های زیرزمینی مانند چاه، چشمه و قنات تأمین می‌شود.
- افزایش جمعیت باعث افزایش مصرف آب می‌شود؛ بنابراین باید در مصرف آب صرفه‌جویی کرد.
چرخه آب
- تبخیر آب دریاها و اقیانوس‌ها → تشکیل بخار آب
- تجمع بخار آب → تشکیل ابر
- سرد و متراکم شدن ابرها → بارش
- بارش → تشکیل آب‌های جاری و روان‌آب‌ها
- ورود آب به دریاچه‌ها، برکه‌ها و نفوذ بخشی از آن به زمین → تشکیل آب‌های زیرزمینی
منابع آب ایران
- ایران کشوری کم‌بارش و دارای منابع آب محدود است.
- میانگین بارش سالانه ایران حدود ۲۳۰ میلی‌متر است.
- ایران در ناحیه خشک و نیمه‌خشک قرار دارد.
- تابش زیاد خورشید در نواحی مرکزی و وجود رشته‌کوه البرز باعث کاهش بارندگی در بخش‌هایی از کشور می‌شود.
رودهای ایران
- بیشتر رودهای دائمی و پرآب ایران از کوه‌های البرز و زاگرس سرچشمه می‌گیرند.
- به دلیل شیب زیاد، بیشتر رودهای پرآب ایران قابل کشتیرانی نیستند؛ رود کارون در بخشی از مسیر خود قابلیت کشتیرانی دارد.
- رودهای ایران از نظر محل ورود آب به سه حوضه آبریز تقسیم می‌شوند:
- حوضه آبریز دریای خزر
- حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان
- حوضه آبریز داخلی
- رودهای حوضه داخلی معمولاً فصلی و موقتی هستند.
قنات و سدسازی
- قنات یا کاریز از ابتکارات ایرانیان باستان برای استفاده از آب‌های زیرزمینی در مناطق خشک است.
- ایرانیان در گذشته در زمینه سدسازی و آبیاری نیز پیشگام بوده‌اند.
- امروزه نیز ایران در صنعت سدسازی توانمندی زیادی دارد.
مصرف آب
- مقدار مجاز مصرف آب برای هر فرد در شبانه‌روز حدود ۱۵۰ لیتر تعیین شده است.
- متوسط مصرف آب در ایران حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ لیتر در شبانه‌روز است.
- تغییر سبک زندگی باعث افزایش مصرف آب نسبت به گذشته شده است.
- در گذشته آب در آب‌انبارها ذخیره می‌شد؛ امروزه آب آشامیدنی از طریق شبکه لوله‌کشی در اختیار مردم قرار می‌گیرد.
راه‌های صرفه‌جویی و حفاظت از آب
- هنگام حمام و مسواک زدن شیر آب را بی‌دلیل باز نگذاریم.
- شیرهای آب را بررسی و نشتی آنها را تعمیر کنیم.
- هر دقیقه دوش گرفتن به طور متوسط حدود ۲۰ لیتر آب مصرف می‌کند.
- زباله‌ها را در رودها و آب‌های جاری نریزیم.
- مصرف مواد شوینده شیمیایی را کاهش دهیم تا آب‌های زیرزمینی آلوده نشوند.
- از آب به شکل صحیح و به‌اندازه استفاده کنیم.
خاک
- خاک یکی از منابع مهم تأمین غذا و از منابع حیاتی انسان است.
- حدود ۹۵ درصد غذای انسان به طور مستقیم یا غیرمستقیم به زمین وابسته است.
- خاک علاوه بر تولید غذا، در ساخت خانه و بسیاری از فعالیت‌های انسان کاربرد دارد.
تشکیل خاک
- خاک لایه‌ای نازک از پوسته زمین است که از خرد شدن سنگ‌ها به وجود می‌آید.
- تشکیل خاک فرایندی بسیار طولانی است و عواملی مانند سنگ، آب، دمای هوا و موجودات زنده در آن نقش دارند.
- برای تشکیل یک سانتی‌متر خاک زراعی ممکن است صدها سال زمان لازم باشد.
- گیاخاک یا هوموس از بقایای گیاهان و جانوران تشکیل می‌شود و باعث حاصلخیزی خاک است.
- خاک‌های جلگه‌ها، اطراف رودها و برخی کوهپایه‌ها معمولاً حاصلخیزترند.
عوامل از بین رفتن خاک
- کشت پی‌درپی یک محصول و استفاده بیش از حد از زمین
- قطع درختان و از بین بردن بوته‌ها
- شسته شدن خاک توسط باد و باران
- استفاده نامناسب و بی‌رویه از کودهای شیمیایی
- ساخت ساختمان، جاده و کارخانه روی زمین‌های کشاورزی
- دفن زباله در خاک
- خشکی و کمبود بارندگی و کاهش گیاخاک نیز می‌تواند حاصلخیزی خاک را کاهش دهد.
حفاظت از خاک
- حفاظت از خاک وظیفه همه مردم است.
- باید از قطع درختان و تخریب پوشش گیاهی جلوگیری کنیم.
- از مصرف بی‌رویه کودهای شیمیایی خودداری کنیم.
- زمین‌های کشاورزی را بی‌رویه برای ساخت‌وساز استفاده نکنیم.
- از دفن و رها کردن زباله در خاک جلوگیری کنیم.
- سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری مسئولیت مهمی در حفاظت از خاک دارد.
واژه‌های مهم
- سرشماری: شمارش تعداد افراد یک مکان در سال مشخص.
- تصفیه آب: فرایند از بین بردن آلودگی‌های آب و آماده‌سازی آن برای مصرف.
- گیاخاک (هوموس): بقایای گیاهان و جانوران در خاک که باعث حاصلخیزی آن می‌شود.
- مواد آلی: موادی که در بدن گیاهان، جانوران و انسان ساخته می‌شوند.
- خاک زراعی: خاک مناسب برای پرورش گیاهان.
- آبخیزداری: فعالیت‌هایی برای تقویت پوشش گیاهی، جلوگیری از فرسایش خاک و کاهش خسارت سیل.