درس19: آریایی ها و تشکیل حکومت های قدرتمند در ایران – فیلم های آموزشی محمّد آهنگرداودی

مطالعات اجتماعی هفتم

🧠 آزمون تستی درس19

آریایی‌ها

حدود ۴ هزار سال پیش گروه‌هایی کوچ‌نشین که خود را آریایی می‌نامیدند، از مناطق شمال دریای خزر به سمت جنوب مهاجرت کردند.
سه قوم بزرگ آریایی:
- مادها
- پارس‌ها
- پارت‌ها
آریایی‌ها در ایران حکومت‌های بزرگی تشکیل دادند و صدها سال حکومت کردند.

مادها در شمال غرب و غرب ایران زندگی می‌کردند.
پراکندگی قبایل ماد باعث ضعف آنها در برابر حمله آشوری‌ها شده بود.
دَهیوکَ به دلیل خوش‌رفتاری و عدالت‌خواهی مورد توجه قبایل ماد قرار گرفت و به فرمانروایی انتخاب شد.
دَهیوکَ در هگمتانه (همدان امروزی) قلعه‌ای ساخت و آنجا را پایتخت خود قرار داد.
مادها به تدریج قدرتمند شدند و بر دشمنان خود غلبه کردند.
حکومت مادها نخستین حکومت بزرگ آریایی در ایران بود.

پارس‌ها یکی از اقوام بزرگ آریایی بودند.
هخامنش رئیس یکی از قبایل مهم پارس بود.
کوروش از نوادگان هخامنش و بنیان‌گذار سلسله هخامنشیان بود.
کوروش آخرین پادشاه مادها را شکست داد و حکومت آنها را سرنگون کرد.
کوروش با تصرف بابل و لیدی، قلمرو ایران را از خلیج فارس تا دریای مدیترانه گسترش داد.
داریوش بزرگ پس از کوروش به حکومت رسید.
داریوش شورش‌های موجود در قلمرو هخامنشی را سرکوب کرد و حکومت را دوباره قدرتمند ساخت.
داریوش به یاد پیروزی‌های خود، کتیبه و نقش برجسته بیستون را ایجاد کرد.
هخامنشیان به دلیل وسعت قلمرو و حکومت بر اقوام مختلف، نخستین امپراتوری جهانی شناخته می‌شوند.
منشور کوروش از آثار مهم دوره هخامنشی است.

در زمان هخامنشیان، میان ایران و یونان جنگ‌های متعددی رخ داد.
اسکندر مقدونی با استفاده از ضعف هخامنشیان به ایران حمله کرد و آن را فتح کرد.
در حمله اسکندر، بسیاری از شهرهای ایران از جمله تخت جمشید به آتش کشیده شدند.
پس از مرگ اسکندر، قلمرو او میان سردارانش تقسیم شد.
ایران به سلوکوس رسید و سلسله سلوکیان را تشکیل داد.
ایرانیان سلوکیان را حکومتی بیگانه می‌دانستند و با آنها مخالفت می‌کردند.

پارت‌ها یکی از اقوام آریایی بودند.
اشک یا ارشک قبایل پارتی و دیگر اقوام ایرانی را برای مبارزه با سلوکیان متحد کرد.
اشک را بنیان‌گذار سلسله اشکانی می‌دانند.
جانشینان اشک به مبارزه با سلوکیان ادامه دادند و بخش‌های مختلف ایران را آزاد کردند.
در زمان مهرداد دوم، حکومت اشکانی به امپراتوری قدرتمندی تبدیل شد.
اشکانیان چندین قرن در برابر حملات قدرتمند روم مقاومت کردند.

ساسانیان آخرین حکومت ایران پیش از ورود اسلام بودند.
اردشیر بابکان از خاندان ساسان، بنیان‌گذار سلسله ساسانی بود.
شاپور اول از پادشاهان مهم ساسانی بود.
شاپور اول والریانوس، امپراتور روم را شکست داد.
با شکست‌های پیاپی ساسانیان در برابر مسلمانان و کشته شدن یزدگرد سوم، حکومت ساسانی در سال ۶۵۱ میلادی پایان یافت.
با ورود اسلام، دوره جدیدی در تاریخ و تمدن ایران آغاز شد.

شاهان ایران باستان از نقش برجسته‌ها برای:
- نشان دادن پیروزی‌های خود
- اعلام قدرت و حاکمیت
- تثبیت جایگاه حکومت
- ماندگار کردن نام و آوازه خود
  استفاده می‌کردند.
کتیبه بیستون داریوش در نزدیکی کرمانشاه قرار دارد و در آن نام ۲۳ ایالت تحت فرمان داریوش ذکر شده است.