مطالعات اجتماعی هفتم
🧠 آزمون تستی درس20
نوع حکومت
- حکومت در ایران باستان پادشاهی بود.
- شاه قدرت زیادی داشت و فرمان‌های او در سراسر کشور اجرا می‌شد.
- حکومت معمولاً موروثی بود و از پدر به پسر منتقل می‌شد.
- گاهی بر سر جانشینی شاه، اختلاف، جنگ و خونریزی رخ می‌داد.
- شاهان خود را برگزیده اهورامزدا و دارای تأیید الهی می‌دانستند.
- شاهان بر امور اداری، نظامی و مذهبی فرمانروایی می‌کردند.
- فرمان‌های شاه مانند قانون بود و مردم باید از آنها پیروی می‌کردند.
- در برخی دوره‌ها، اگر شاه از عدالت و قانون منحرف می‌شد، بزرگان و موبدان می‌توانستند او را برکنار کنند.
- در دوره اشکانی، خاندان‌های محلی قدرت بیشتری داشتند و شاه در اداره کشور با آنها مشورت می‌کرد.
مقام‌های حکومتی
- وزیر بزرگ: مهم‌ترین مقام پس از شاه و مسئول امور اداری کشور.
- رئیس دربار: مسئول امور کاخ، مراسم، جشن‌ها، ذخیره غذا و کارکنان کاخ.
- منشیان و دبیران: مسئول امور اداری، مالی و نوشتن نامه‌ها؛ برخی به چند زبان و خط آشنا بودند.
- چشم و گوش‌های شاه: مأمورانی که از نقاط مختلف کشور گزارش تهیه می‌کردند و به شاه می‌دادند.
مالیات
- اداره کشور و زندگی پرهزینه شاهان به درآمد زیادی نیاز داشت.
- بخش مهمی از هزینه‌های حکومت و کاخ‌ها از مالیات مردم تأمین می‌شد.
تقسیمات کشوری
- ایرانیان باستان برای اداره بهتر سرزمین پهناور، کشور را به بخش‌هایی تقسیم می‌کردند.
- داریوش هخامنشی قلمرو خود را به ۲۳ ایالت تقسیم کرد.
- هر ایالت توسط شهربان اداره می‌شد.
- شهربان معمولاً از مقام‌های حکومتی یا اعضای خانواده شاه بود.
- ایالت‌ها موظف بودند فرمان‌های شاه و مرکز حکومت را اجرا کنند.
پایتخت‌های ایران باستان
- مادها: همدان یا هگمتانه
- هخامنشیان: شوش، همدان، تخت جمشید و بابل
- اشکانیان: صددروازه و تیسفون
- ساسانیان: گور (فیروزآباد) و تیسفون
سپاه و قدرت نظامی
- ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی، از شرق و غرب در معرض حمله دشمنان قرار داشت.
- حکومت‌های ایران باستان برای دفاع از کشور، سپاه‌های نیرومند تشکیل می‌دادند.
- سپاه شامل پیاده‌نظام و سواره‌نظام بود.
- اشکانیان در سوارکاری و تیراندازی مهارت زیادی داشتند.
- ایرانیان باستان در فنون نظامی ابتکارات زیادی داشتند.
جنگ پارتیزانی
- جنگ پارتیزانی یا چریکی نوعی جنگ نامنظم است.
- در این روش، نیروها با کمین و حمله‌های سریع و غافلگیرکننده به دشمن آسیب می‌زدند و سریع عقب‌نشینی می‌کردند.
- شیوه جنگ و گریز سواره‌نظام پارتی در مبارزه با دشمنان، نمونه‌ای از این روش بود.
- نام «جنگ پارتیزانی» با روش جنگی پارتیان ارتباط دارد.
سپاه جاویدان
- داریوش هخامنشی علاوه بر سپاه معمولی، سپاه جاویدان را تشکیل داد.
- تعداد سپاه جاویدان ۱۰ هزار نفر بود.
- این نیرو به گروه‌های ۱۰ نفره تقسیم می‌شد.
- اگر یکی از سربازان از بین می‌رفت، سرباز ذخیره جای او را می‌گرفت.
- به همین دلیل تعداد این سپاه همیشه ثابت می‌ماند.
ابتکارات نظامی ایرانیان
- ارابه داس‌دار: ارابه‌ای مجهز به تیغه‌های تیز و داس‌مانند در دو طرف.
- برج‌های متحرک چوبی: برج‌های بلند و چرخ‌داری که کمانداران از داخل آنها به دشمن تیراندازی می‌کردند.
- نیروی دریایی: ایرانیان باستان کشتی‌هایی داشتند که از خلیج فارس تا دریای مدیترانه رفت‌وآمد می‌کردند.
نکات مهم درباره حکومت‌های ایران باستان
- قدرت اصلی در دست شاه بود.
- حکومت بیشتر موروثی بود.
- قلمروهای پهناور به ایالت‌های مختلف تقسیم می‌شدند.
- برای اداره کشور مقام‌ها و سازمان‌های گوناگون وجود داشت.
- مالیات یکی از منابع درآمد حکومت بود.
- سپاه نیرومند برای دفاع از مرزها و گسترش قلمرو اهمیت داشت.
- ایرانیان در اداره کشور، تقسیمات کشوری و فنون نظامی ابتکارات زیادی داشتند.
واژه‌های مهم
- امپراتوری: حکومت قدرتمندی که بر سرزمین‌ها و نواحی مختلف فرمانروایی می‌کند.
- امپراتور: پادشاه قدرتمندی که بر قلمرو وسیعی حکومت می‌کند.
- سلسله: خاندان یا خانواده‌ای که افراد آن یکی پس از دیگری حکومت می‌کنند.
- موبدان: روحانیون زرتشتی در ایران باستان.
- جیره: مقدار معینی از غذا یا کالای مورد نیاز که در زمان مشخص داده می‌شود.
- ارابه: وسیله‌ای معمولاً دوچرخ که با اسب کشیده می‌شد و در جنگ یا مراسم استفاده می‌شد.