نکات مهم درس ۱۱: ورود اسلام به ایران

ایران در زمان ظهور اسلام

هنگام ظهور اسلام، خسرو پرویز پادشاه ایران بود و دعوت پیامبر(ص) را نپذیرفت.
پس از کشته شدن خسرو پرویز، اختلاف و رقابت دربار ساسانی افزایش یافت و در مدت ۴ سال بیش از ۱۰ نفر به پادشاهی رسیدند.
شورش فرماندهان و دخالت آنان در سیاست، قدرت نظامی ساسانیان را کاهش داد.
مردم به دلیل نظام طبقاتی، تبعیض، بی‌عدالتی و مالیات‌های سنگین از حکومت ناراضی بودند.
طغیان دجله و فرات، شکستن سدها، از بین رفتن زمین‌های کشاورزی، قحطی و بیماری‌های طاعون و وبا، اوضاع ایران را دشوارتر کرد.

در زمان ابوبکر، سپاه مسلمانان وارد مرزهای ایران شد و بخش‌هایی از بین‌النهرین را تصرف کرد.
در زمان عمر، فتوحات در ایران گسترش یافت.
در جنگ قادسیه، سپاه ساسانی شکست خورد و رستم فرخ‌زاد فرمانده آن کشته شد.
پس از قادسیه، تیسفون پایتخت ساسانیان به تصرف مسلمانان درآمد.
در جنگ نهاوند ضربه نهایی به ارتش ساسانی وارد شد.
یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی بود.
یزدگرد سوم در سال ۳۱ هجری در مرو کشته شد و حکومت ساسانی پس از بیش از ۴۰۰ سال فرمانروایی پایان یافت.
با سقوط ساسانیان، دوره ایران باستان پایان یافت و دوره جدیدی در تاریخ ایران آغاز شد.

مرکز حکومت امویان شام (دمشق) بود.
امویان حکومت خود را بر پایه زور، خشونت و ظلم اداره می‌کردند.
آنان خود را به دلیل عرب بودن برتر از اقوام دیگر می‌دانستند.
ایرانیان و دیگر غیرعرب‌ها مورد تحقیر قرار می‌گرفتند و از بسیاری از مقام‌های مهم محروم بودند.
مردم ایران از ظلم و قوم‌گرایی امویان ناراضی بودند و در قیام‌های ضد اموی شرکت می‌کردند.
ایرانیان در قیام مختار ثقفی نیز حضور مؤثری داشتند.

عباسیان از مخالفان امویان بودند و در خراسان مردم را به قیام علیه امویان دعوت کردند.
ابومسلم خراسانی، سردار ایرانی، در خراسان قیام کرد و به سقوط امویان کمک کرد.
سفاح نخستین خلیفه عباسی شد.
منصور عباسی شهر بغداد را بنا کرد و آن را پایتخت قرار داد.
عباسیان نیز مانند امویان با امامان شیعه دشمنی و در ظلم و خوش‌گذرانی رفتار می‌کردند.
عباسیان برخلاف امویان از ایرانیان در مقام‌هایی مانند وزارت، فرماندهی سپاه و حکومت شهرها استفاده می‌کردند.
ابومسلم خراسانی به دستور منصور کشته شد.
خاندان ایرانی برمکیان در زمان هارون‌الرشید به قدرت و نفوذ زیادی رسیدند، اما سرانجام برکنار، زندانی و کشته شدند.

سلمان فارسی از نخستین ایرانیانی بود که به پیامبر(ص) ایمان آورد.
سلمان فارسی در جنگ خندق پیشنهاد حفر خندق برای دفاع از مدینه را مطرح کرد.
پیامبر(ص) درباره سلمان فرمود: «سلمان از اهل بیت ماست.»
حاکمان ایرانی یمن نیز در زمان پیامبر(ص) اسلام آوردند.
بسیاری از ایرانیان پس از آشنایی با پیام اسلام، داوطلبانه اسلام را پذیرفتند.
پیام اسلام بر برابری و برادری تأکید داشت و برای ایرانیانی که از نظام طبقاتی ناراضی بودند جذاب بود.
اخلاق و رفتار پیامبر(ص) و امامان شیعه در گرایش ایرانیان به اسلام تأثیر داشت.
امام علی(ع) میان عرب و غیرعرب تفاوتی در حقوق و سهم بیت‌المال قائل نمی‌شد؛ همین رفتار باعث علاقه ایرانیان به ایشان و خاندانش شد.
حضور امام رضا(ع)، حضرت معصومه(س)، حضرت شاهچراغ(ع) و دیگر امامزادگان در ایران در گسترش علاقه مردم به اسلام و تشیع تأثیر داشت.

ایرانیان مسلمان در شکل‌گیری و گسترش تمدن اسلامی نقش مهمی داشتند.
آنان در زمینه‌های معارف اسلامی، علوم انسانی، علوم تجربی، ادبیات، هنر و معماری آثار ارزشمندی پدید آوردند.