مطالعات اجتماعی هشتم
📝 نکات مهم درس17
🧠 آزمون تستی درس17
- قاره‌های جهان ۷ قاره‌اند: آسیا، آفریقا، اروپا، آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، اقیانوسیه و قطب جنوب.
- قطب جنوب به دلیل سرمای شدید و یخبندان، مسکونی نیست.
- آسیا وسیع‌ترین و پرجمعیت‌ترین قاره جهان است و بیش از نیمی از جمعیت جهان در آن زندگی می‌کنند.
- آسیا از نظر ادیان، فرهنگ‌ها، زبان‌ها و اقوام تنوع زیادی دارد.
- آسیا و اروپا به یکدیگر متصل‌اند و برخی جغرافی‌دانان آن‌ها را «اوراسیا» می‌نامند؛ رشته‌کوه اورال مرز طبیعی این دو قاره است.
- آسیا از طریق تنگه برینگ از آمریکای شمالی و از طریق کانال سوئز از آفریقا جدا می‌شود.
- بخش اعظم آسیا در نیمکره شمالی قرار دارد و از قطب شمال تا مدار استوا امتداد یافته است.
ناهمواری‌های آسیا
سه نوع اصلی ناهمواری در آسیا عبارت‌اند از:
- فلات‌های بلند و کوه‌های مرتفع
- سرزمین‌های پست و جلگه‌ها
- مجمع‌الجزایر آتشفشانی
فلات‌ها و کوه‌های مرتفع
- فلات‌های مهم آسیا: آناتولی، ایران، تبت و مغولستان.
- بلندترین قله جهان، اورست با ارتفاع ۸۸۴۸ متر، در رشته‌کوه هیمالیا قرار دارد و «بام دنیا» نامیده می‌شود.
سرزمین‌های پست و جلگه‌ها
- جلگه‌های مهم آسیا: جلگه بزرگ سیبری، جلگه سند و گنگ و جلگه چین.
- رودهای گنگ و سند از هیمالیا سرچشمه می‌گیرند و جلگه حاصلخیز سند و گنگ را به وجود آورده‌اند.
- دلتا از انباشته شدن آبرفت‌ها در مصب رودها تشکیل می‌شود و شکل مثلثی دارد.
- دلتاها معمولاً برای کشاورزی مناسب و پرجمعیت‌اند، اما در معرض سیل، طغیان رودخانه و طوفان‌های دریایی قرار دارند.
- دلتای بنگال از آبرفت رودهای گنگ و برهماپوترا تشکیل شده و بخش بزرگی از بنگلادش را دربر می‌گیرد.
- جلگه بزرگ چین از آبرفت رود یانگ‌تسه‌کیانگ تشکیل شده است.
- یانگ‌تسه‌کیانگ طولانی‌ترین رود آسیاست و بیش از ۶۰۰۰ کیلومتر طول دارد.
- سد سه‌دره روی رود یانگ‌تسه‌کیانگ ساخته شده و برای تولید برق، ذخیره آب و کنترل سیلاب استفاده می‌شود.
مجمع‌الجزایر آتشفشانی
- مجمع‌الجزایر مهم شرق و جنوب شرق آسیا: ژاپن، فیلیپین و اندونزی.
- این مناطق دارای ناهمواری‌های جوان، کوه‌های آتشفشانی و زمین‌لرزه‌های فراوان‌اند.
- خطرات طبیعی مهم این مناطق: زمین‌لرزه، سونامی و فوران آتشفشان.
- قله فوجی‌یاما در ژاپن یک قله آتشفشانی است.
آب و هوای آسیا
- گستردگی آسیا از قطب شمال تا استوا باعث تنوع زیاد دما و بارش در این قاره شده است.
- در سیبری، نزدیک قطب شمال، هوا بسیار سرد و دارای یخبندان‌های طولانی است.
- مناطق داخلی و مرکزی آسیا آب‌وهوای قاره‌ای دارند؛ زمستان‌ها بسیار سرد و تابستان‌ها گرم و خشک است.
- مناطق نزدیک دریاها، از دریای سرخ تا شرق چین، آب‌وهوای گرم دارند.
آسیای مرطوب
- مشرق، جنوب و جنوب شرق آسیا در معرض بادهای موسمی قرار دارند.
- بادهای موسمی در اواخر بهار و تابستان از اقیانوس‌ها به سوی خشکی می‌وزند و بارش فراوان ایجاد می‌کنند.
- کشاورزی این مناطق به باران‌های موسمی وابسته است.
- بارش شدید موسمی می‌تواند باعث طغیان رودخانه‌ها و سیلاب شود.
- بادهای موسمی از اقیانوس هند و اقیانوس آرام به سوی مشرق و جنوب شرق آسیا می‌وزند.
آسیای خشک
- غرب و جنوب غرب آسیا، عربستان، بخش‌هایی از فلات آناتولی و فلات ایران و آسیای مرکزی از نواحی خشک آسیا هستند.
- بیابان گُبی یکی از مناطق خشک مهم آسیای مرکزی است.
نکات مهم آب‌وهوایی
- فلات تبت به دلیل ارتفاع بسیار زیاد، آب‌وهوای سردی دارد.
- با افزایش هر ۱۰۰۰ متر ارتفاع، دما حدود ۶ درجه کاهش می‌یابد.
- رشته‌کوه هیمالیا مانع رسیدن رطوبت بادهای موسمی به آسیای مرکزی و بیابان گبی می‌شود.
- جنوب آسیا به دلیل نزدیکی به استوا، بیشتر سال آب‌وهوای گرمی دارد.
- ایران در زمستان تحت تأثیر بادهای باران‌آور مدیترانه‌ای قرار می‌گیرد.