مطالعات اجتماعی هشتم
📝 نکات مهم درس22
🧠 آزمون تستی درس22
موقعیت و وسعت
- آفریقا دومین قاره وسیع جهان است.
- این قاره در دو نیمکره شمالی و جنوبی قرار دارد و خط استوا از وسط آن می‌گذرد.
- از دریای مدیترانه در شمال تا دماغه امید نیک در جنوب امتداد دارد.
- آفریقا دارای سواحل نسبتاً صاف و بدون بریدگی‌های زیاد است؛ بنابراین بنادر طبیعی کمتری دارد.
ناهمواری‌ها
- آفریقا بیشتر یک فلات وسیع و کم‌ارتفاع است.
- رشته‌کوه اطلس در شمال‌غربی قاره قرار دارد.
- قله‌های کنیا با ارتفاع حدود ۵۲۰۰ متر و کلیمانجارو با حدود ۵۹۰۰ متر در شرق آفریقا قرار دارند.
- شرق آفریقا دارای دریاچه‌های فراوانی است که بیشتر بر اثر شکستگی و فرونشست زمین ایجاد شده‌اند.
- آبشار ویکتوریا در مسیر رود زامبز و در محل یک شکستگی زمین ایجاد شده است.
آب‌وهوا
- آفریقا در مجموع قاره‌ای گرم است؛ زیرا خط استوا از وسط آن می‌گذرد.
- آفریقا از نظر بارش به دو بخش مرطوب و خشک تقسیم می‌شود.
آفریقای مرطوب
- اطراف خط استوا آب‌وهوای گرم و مرطوب دارد.
- بارندگی فراوان و جنگل‌های استوایی گسترده دارد.
- درختان این منطقه بسیار بلند و پوشش گیاهی آن انبوه است.
- حشرات، پشه‌ها، مگس تسه‌تسه، میمون‌ها، مارها و عنکبوت‌ها در این جنگل‌ها زندگی می‌کنند.
آفریقای خشک
- با فاصله گرفتن از خط استوا، بارندگی و رطوبت کاهش می‌یابد.
- صحرای بزرگ آفریقا در شمال و بیابان کالاهاری در جنوب قرار دارند.
- صحرای بزرگ، بزرگ‌ترین بیابان جهان و دارای حدود ۸/۵ میلیون کیلومتر مربع وسعت است.
- دمای صحرا در روز بسیار بالا و شب‌ها ممکن است به زیر صفر برسد.
- بخش کوچکی از شمال آفریقا در کنار مدیترانه آب‌وهوای مدیترانه‌ای دارد.
رودهای مهم
- رودهای مهم آفریقا عبارت‌اند از: نیل، کنگو، نیجر، اورانژ و زامبز.
- رودها در مصب خود جلگه‌ها و دلتاهایی ایجاد می‌کنند.
- برخی شکستگی‌های زمین در مسیر رودها، مانع کشتیرانی می‌شوند.
- رود نیل با طول حدود ۶۶۹۵ کیلومتر، طولانی‌ترین رود جهان معرفی شده است.
جمعیت
- با وجود وسعت زیاد، آفریقا نسبت به وسعت خود جمعیت کمی دارد.
- بخش‌هایی از صحرای بزرگ و جنگل‌های استوایی خالی از جمعیت هستند.
- استعمار، نسل‌کشی، جنگ‌های داخلی، قحطی، بیماری‌ها، ضعف بهداشت و خشکسالی از عوامل کاهش رشد جمعیت بوده‌اند.
نژاد و زبان
- بیشتر مردم آفریقا سیاه‌پوست هستند.
- مردم شمال صحرای بزرگ آفریقا و بخش کوچکی از جنوب قاره سفیدپوست هستند.
- در شمال آفریقا زبان عربی رواج دارد.
- در بسیاری از کشورهای دیگر زبان‌های محلی و زبان‌های انگلیسی و فرانسوی رایج‌اند.
- تجارت برده و انتقال میلیون‌ها آفریقایی به آمریکا آسیب‌های عمیقی به جمعیت و توسعه این قاره وارد کرد.
دین
- بیشتر مردم شمال آفریقا مسلمان هستند.
- در سایر بخش‌های آفریقا، مسیحیت و مذاهب بومی رواج بیشتری دارند.
اقتصاد آفریقا
- آفریقا از نظر منابع طبیعی بسیار غنی است.
- منابع مهم آن شامل نفت، طلا، الماس، مس و جنگل‌های عظیم است.
- با وجود منابع فراوان، بسیاری از کشورهای آفریقایی از نظر اقتصادی توسعه‌یافتگی کمتری دارند.
عوامل خارجی توسعه‌نیافتگی
- استعمار کشورهای اروپایی و غارت منابع آفریقا.
- دخالت قدرت‌های خارجی در ایجاد جنگ‌ها و بحران‌ها.
عوامل داخلی توسعه‌نیافتگی
- شرایط سخت محیطی مانند بیابان‌ها، جنگل‌های انبوه و گرمای زیاد.
- بیماری‌ها و مشکلات بهداشتی.
- بی‌سوادی و آگاهی کم.
- جنگ‌های داخلی.
- حکومت‌های وابسته و استبدادی.
کشاورزی و صنعت
- کشورهای آفریقایی بیشتر مواد معدنی و محصولات کشاورزی را صادر می‌کنند.
- صنعت در بسیاری از کشورهای آفریقایی رشد زیادی نکرده است.
- محصولات گرمسیری و استوایی مهم: قهوه، کاکائو و کائوچو.
- در اطراف رود نیل پنبه کشت می‌شود.
- کاکائو برای تولید پودر کاکائو و شکلات استفاده می‌شود.
- کائوچوی طبیعی از شیره برخی درختان به دست می‌آید و در تولید لاستیک کاربرد دارد.
گردشگری
- سواحل دریای مدیترانه، پارک‌های ملی حیات وحش و آثار تمدن‌های قدیمی از جاذبه‌های گردشگری آفریقا هستند.
- اهرام مصر، مجسمه ابوالهول، آبشار کالاندولا و مجمع‌الجزایر زنگبار از جاذبه‌های مهم قاره‌اند.
- آب‌وهوای مدیترانه‌ای مراکش برای کشت زیتون مناسب است.
مقایسه آفریقا و اروپا
- آفریقا از اروپا وسیع‌تر و از نظر منابع طبیعی غنی‌تر است.
- اروپا آب‌وهوای معتدل‌تر، رودهای پرآب و قابل کشتیرانی، جلگه‌های حاصلخیز و سواحل مناسب‌تری برای فعالیت‌های انسانی دارد.
- آفریقا منابع طبیعی فراوانی دارد، اما شرایط سخت محیطی و عوامل تاریخی، سیاسی و اقتصادی توسعه آن را محدود کرده است.