مطالعات اجتماعی نهم
📝 نکات مهم درس15
❓ سوالات درس15
🧠 آزمون تستی درس15
نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی
- پس از کودتای ۲۸ مرداد، نفوذ و سلطه آمریکا بر ایران افزایش یافت.
- مردم از شکست نهضت ملی شدن نفت و بازگشت نفوذ بیگانگان ناراضی بودند.
- آمریکا برای جلوگیری از قیام مردم و حفظ حکومت پهلوی، خواستار ایجاد تغییراتی در امور اجتماعی و اقتصادی ایران شد.
تصویب‌نامه انجمن‌های ایالتی و ولایتی
- در سال ۱۳۴۱، حکومت پهلوی تغییراتی در قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی ایجاد کرد.
- شرط مسلمان بودن انتخاب‌کنندگان و انتخاب‌شوندگان حذف شد.
- سوگند به قرآن به سوگند به کتاب آسمانی تغییر یافت.
- علما این اقدامات را در جهت تضعیف هویت اسلامی می‌دانستند.
- امام خمینی و دیگر علما به شدت با این تصویب‌نامه مخالفت کردند.
- در نتیجه اعتراض‌ها، دولت مجبور به لغو آن شد.
اصول شش‌گانه انقلاب سفید
- محمدرضاشاه پس از لغو تصویب‌نامه انجمن‌های ایالتی و ولایتی، اصول شش‌گانه را برای همه‌پرسی مطرح کرد.
- امام خمینی و علمای مبارز با اهداف و پیامدهای این اصول مخالفت کردند.
- آنان معتقد بودند اجرای این برنامه‌ها موجب افزایش وابستگی سیاسی و اقتصادی ایران به آمریکا می‌شود.
- امام خمینی همه‌پرسی را غیرقانونی دانست و از مردم خواست در آن شرکت نکنند.
- همه‌پرسی در بهمن ۱۳۴۱ برگزار شد.
قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲
- امام خمینی در ماه محرم مردم را به مبارزه با حکومت پهلوی و توجه به مسئله فلسطین و اسرائیل فراخواند.
- در ۱۳ خرداد ۱۳۴۲ در مدرسه فیضیه قم، شاه را به دلیل ستمگری، وابستگی به آمریکا و همکاری با اسرائیل محکوم کرد.
- دو روز بعد، امام خمینی دستگیر شد.
- دستگیری امام باعث اعتراض گسترده مردم در قم، تهران و ورامین شد.
- حکومت پهلوی با خشونت قیام را سرکوب کرد.
- قیام ۱۵ خرداد، انگیزه مردم برای ادامه مبارزه با حکومت پهلوی را افزایش داد.
مخالفت با کاپیتولاسیون
- در سال ۱۳۴۳، آمریکا دولت ایران را وادار کرد به نظامیان آمریکایی مصونیت قضایی یا کاپیتولاسیون بدهد.
- طبق کاپیتولاسیون، دادگاه‌های ایران حق رسیدگی به جرایم آمریکایی‌ها را نداشتند.
- امام خمینی این قانون را خلاف استقلال و عزت ایران دانست و به شدت با آن مخالفت کرد.
- در ۱۳ آبان ۱۳۴۳ امام خمینی به ترکیه تبعید شد.
- سپس به عراق منتقل شد و تا سال ۱۳۵۷ در نجف به مبارزه ادامه داد.
- مهم‌ترین اقدامات امام در این دوره:
- مخالفت با اصول شش‌گانه
- سخنرانی و مخالفت با حکومت پهلوی و اسرائیل
- مخالفت با کاپیتولاسیون
ادامه مبارزه پس از تبعید امام
- روحانیان، فرهنگیان، دانشجویان و بازاریان مبارزه را ادامه دادند.
- شهید مطهری، دکتر علی شریعتی و آیت‌الله طالقانی با سخنرانی، کتاب، مقاله و برگزاری جلسات دینی به آگاهی جوانان کمک کردند.
- گروه‌های مختلف با دیدگاه‌های سیاسی متفاوت نیز در مبارزه با حکومت پهلوی شرکت کردند.
اوضاع ایران در آستانه انقلاب
- حکومت پهلوی به ارزش‌ها و فرهنگ اسلامی توجه کافی نداشت.
- وابستگی حکومت به آمریکا و دخالت بیگانگان موجب نارضایتی مردم بود.
- استبداد و سرکوب، آزادی احزاب، مطبوعات و مخالفان را محدود کرده بود.
- مجلس شورای ملی و هیئت وزیران در برابر شاه استقلال واقعی نداشتند.
- ساواک مخالفان را دستگیر، شکنجه، زندانی و اعدام می‌کرد.
- فساد و سوءاستفاده مالی در میان برخی مقامات و خاندان سلطنتی موجب نارضایتی مردم بود.
- فقر، محرومیت و بی‌سوادی در بخش‌هایی از جامعه، به‌ویژه روستاها و شهرهای کوچک، وجود داشت.
دلایل نارضایتی مردم
- سیاسی: وابستگی به آمریکا، نفوذ بیگانگان، کاپیتولاسیون، استبداد و سرکوب.
- فرهنگی ـ اجتماعی: تضعیف اسلام و ارزش‌های دینی و ترویج فرهنگ غربی.
- اقتصادی: گرانی، ضعف تولید داخلی و وابستگی اقتصادی به بیگانگان.
آغاز انقلاب اسلامی
- در آبان ۱۳۵۶، حاج‌آقا مصطفی خمینی، فرزند امام خمینی، درگذشت.
- مراسم بزرگداشت او به صحنه اعتراض علیه حکومت تبدیل شد.
- انتشار مقاله توهین‌آمیز علیه امام خمینی در روزنامه اطلاعات موجب اعتراض گسترده مردم شد.
قیام ۱۹ دی قم
- مردم قم در ۱۹ دی ۱۳۵۶ در اعتراض به مقاله توهین‌آمیز علیه امام خمینی تظاهرات کردند.
- نیروهای حکومت تظاهرات را سرکوب کردند.
قیام ۲۹ بهمن تبریز
- مردم تبریز در چهلم شهدای قیام ۱۹ دی قم در ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ قیام کردند.
- تعدادی از مردم شهید و زخمی شدند.
- این قیام باعث گسترش بیشتر اعتراضات در کشور شد.
گسترش تظاهرات و اعتصاب‌ها
- در سال ۱۳۵۷ تظاهرات در شهرهای مختلف گسترش یافت.
- کارکنان و کارگران شرکت نفت و بسیاری از کارخانه‌ها و مراکز آموزشی و رسانه‌ای اعتصاب کردند.
- در ۱۷ شهریور ۱۳۵۷، تظاهرات مردم در میدان ژاله تهران سرکوب شد که به جمعه سیاه معروف شد.
- امام خمینی با ادامه رهبری نهضت، مردم را به ادامه مبارزه دعوت کرد.
هجرت امام به پاریس
- دولت عراق امام خمینی را مجبور به ترک عراق کرد.
- امام به فرانسه رفت و در نوفل‌لوشاتو در نزدیکی پاریس اقامت کرد.
- حضور امام در پاریس باعث شد پیام انقلاب از طریق خبرنگاران به ایران و جهان منتقل شود.
بازگشت امام و پیروزی انقلاب
- شاه در ۲۶ دی ۱۳۵۷ از ایران خارج شد.
- امام خمینی در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ به ایران بازگشت.
- انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به پیروزی رسید.
- شعار اصلی انقلاب: «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی»
- اهداف اصلی انقلاب در درس:
- پایان دادن به وابستگی کشور به بیگانگان
- تأمین حقوق ملت
- حرکت بر اساس قوانین و ارزش‌های اسلامی
عوامل موفقیت انقلاب اسلامی
- ایمان به اسلام
- وحدت ملت
- رهبری قاطع امام خمینی