مطالعات اجتماعی نهم
📝 نکات مهم درس2
🧠 آزمون تستی درس2
حرکت وضعی زمین
- زمین هر ۲۴ ساعت یک بار به دور محور خود می‌چرخد؛ به این حرکت، حرکت وضعی می‌گویند.
- نیمی از زمین که رو به خورشید است، روز و نیمه دیگر شب است.
- طلوع و غروب ظاهری خورشید، در واقع نتیجه چرخش زمین است.
- زمین از غرب به شرق می‌چرخد.
- حرکت وضعی زمین باعث پیدایش شب و روز و اختلاف ساعت در نقاط مختلف زمین می‌شود.
- مکان‌هایی که روی یک نصف‌النهار قرار دارند، در یک زمان خورشید را مشاهده می‌کنند.
- در نقاط شرقی، خورشید زودتر طلوع می‌کند و در نقاط غربی دیرتر طلوع می‌کند.
ساعت واقعی و ساعت رسمی
- ساعت واقعی بر اساس موقعیت خورشید در آسمان تعیین می‌شود.
- ساعت واقعی برای اوقات شرعی و برخی فرایض دینی کاربرد دارد.
- استفاده از ساعت واقعی در زندگی روزمره باعث ایجاد مشکل در قرارها، فعالیت اداره‌ها، مغازه‌ها و حرکت قطارها و هواپیماها می‌شود.
- ساعت رسمی برای هماهنگی فعالیت‌های روزمره کشورها به وجود آمد.
- زمین در ۲۴ ساعت، ۳۶۰ درجه می‌چرخد؛ بنابراین هر ساعت معادل ۱۵ درجه است.
- هر منطقه زمانی تقریباً یک قاچ ۱۵ درجه‌ای از زمین است و ساعت مشخصی دارد.
- بعضی کشورها با وجود گستردگی زیاد، از یک ساعت رسمی استفاده می‌کنند؛ بعضی کشورها چند ساعت رسمی دارند.
- خط بین‌المللی زمان، نصف‌النهار فرضی ۱۸۰ درجه است.
- عبور از این خط از غرب به شرق، یک روز به تاریخ اضافه و از شرق به غرب، یک روز از تاریخ کم می‌کند.
حرکت انتقالی زمین
- زمین هم‌زمان با حرکت وضعی، به دور خورشید نیز حرکت می‌کند.
- یک دور کامل زمین به دور خورشید، حرکت انتقالی نام دارد.
- زمین مدار بیضی‌شکل دارد.
- سرعت متوسط حرکت زمین به دور خورشید حدود ۳۰ کیلومتر در ثانیه است.
- مدت واقعی یک دور کامل زمین به دور خورشید ۳۶۵ روز و ۶ ساعت است.
- سال رسمی ۳۶۵ روز است.
- برای جبران ۶ ساعت اضافی، هر چهار سال یک روز به سال اضافه می‌شود.
- سال ۳۶۶ روزه را سال کبیسه می‌نامند.
- سرعت زمین در یک ساعت:
۱۰۸۰۰۰ کیلومتر در ساعت
مایل بودن محور زمین
- محور قطب‌های زمین نسبت به سطح مدار حرکت انتقالی، مایل است.
- مایل بودن محور زمین باعث تغییر زاویه تابش خورشید در طول سال می‌شود.
- این تغییر باعث ایجاد فصل‌ها و تفاوت طول شب و روز می‌شود.
پیدایش فصل‌ها
- در اول تیر، خورشید به طور عمودی بر مدار رأس‌السرطان می‌تابد.
- در نیمکره شمالی، اول تیر آغاز تابستان و انقلاب تابستانی است.
- در این زمان، روزها در نیمکره شمالی طولانی‌تر از شب‌ها هستند.
- در اول دی، خورشید به طور عمودی بر مدار رأس‌الجدی می‌تابد.
- در نیمکره شمالی، اول دی آغاز زمستان و انقلاب زمستانی است.
- در این زمان، شب‌ها در نیمکره شمالی طولانی‌تر از روزها هستند.
- فصل‌ها در دو نیمکره مخالف یکدیگرند؛ وقتی در نیمکره شمالی تابستان است، در نیمکره جنوبی زمستان است و برعکس.
- در مناطق نزدیک استوا، طول روز و شب تقریباً همیشه برابر است؛ بنابراین تغییر فصل در آنجا بسیار کم است.
- در اول بهار و اول پاییز، طول روز و شب در سراسر زمین تقریباً برابر می‌شود؛ به این زمان‌ها اعتدال بهاری و اعتدال پاییزی می‌گویند.
- در مدار قطبی شمال، اول تیر می‌تواند روز ۲۴ ساعته و در مدار قطبی جنوب شب ۲۴ ساعته باشد.
مدارهای مهم
- مدار رأس‌السرطان: ۲۳ درجه و ۲۷ دقیقه شمالی.
- مدار رأس‌الجدی: ۲۳ درجه و ۲۷ دقیقه جنوبی.
- تابش خورشید بر نقاط مختلف زمین بر کشاورزی و معماری خانه‌ها تأثیر دارد.
اصطلاحات مهم
- سال نوری: مسافتی که نور در یک سال طی می‌کند و واحد اندازه‌گیری فاصله‌های بسیار بزرگ در نجوم است.
- ناوبری: مسیریابی و پیدا کردن راه در خشکی، دریا و هوا.
- اسطرلاب: ابزار قدیمی برای محاسبات نجومی، نقشه‌برداری و موقعیت‌یابی.
- راه شیری: کهکشانی که منظومه شمسی در آن قرار دارد و در آسمان شب به صورت نواری کم‌رنگ دیده می‌شود.
GPS و تعیین موقعیت
- GPS یا سامانه موقعیت‌یابی جهانی برای تعیین موقعیت مکانی و مسیریابی استفاده می‌شود.
- GPS از سه بخش اصلی تشکیل می‌شود:
- بخش فضایی: ماهواره‌ها
- بخش کاربر: گیرنده‌های GPS
- بخش کنترل: ایستگاه‌های زمینی
- گیرنده GPS با دریافت سیگنال از چند ماهواره، فاصله خود تا ماهواره‌ها را محاسبه و موقعیت خود را مشخص می‌کند.
- GPS برای تعیین طول و عرض جغرافیایی، ارتفاع، مسیر و موقعیت کاربرد دارد.
- کاربردهای GPS شامل مسیریابی خودروها، هواپیماها و کشتی‌ها، امدادرسانی، نقشه‌برداری، کشاورزی، محیط‌زیست، حمل‌ونقل و عملیات نظامی است.
- ایران در اردیبهشت ۱۳۹۹ ماهواره نور را با ماهواره‌بر قاصد در مدار زمین قرار داد.