مطالعات اجتماعی نهم
📝 نکات مهم درس22
❓ سوالات درس22
🧠 آزمون تستی درس22
شهروندی
- شهروندی به روابط متقابل مردم و حکومت گفته می‌شود.
- شهروندی افراد را به حکومت و کشور مشخصی پیوند می‌دهد و برای مردم و حکومت حقوق و تکالیفی ایجاد می‌کند.
- حکومت موظف است حقوق شهروندان را رعایت کند و شهروندان نیز باید وظایف خود را در برابر کشور انجام دهند.
- حقوق و تکالیف شهروندی بر اساس قوانین هر کشور، به‌ویژه قانون اساسی تعیین می‌شود.
حقوق شهروندی
حقوق شهروندی شامل حقوق سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و دیگر حقوق است.
حق برخورداری از عدالت قانونی
- حکومت باید در وضع، اجرا و نظارت بر اجرای قوانین میان شهروندان تبعیض قائل نشود.
- همه افراد باید در برابر قانون از شرایط یکسان برخوردار باشند.
حق برخورداری از عدالت قضایی
- هر شهروند حق دادخواهی و مراجعه به دادگاه دارد.
- افراد می‌توانند متناسب با نوع دادخواست خود به دادگاه مراجعه کنند.
- هر فرد حق دارد در دادگاه برای خود وکیل مدافع انتخاب کند.
حق برخورداری از رفاه و تأمین اجتماعی
- شهروندان حق دریافت خدمات عمومی به صورت برابر و عادلانه دارند.
- تأمین اجتماعی در مواردی مانند:
- بیکاری
- معلولیت
- پیری
- بازنشستگی
- بی‌سرپرستی
- ازکارافتادگی
- حوادث
از حقوق شهروندان است.
- شهروندان حق دسترسی به آموزش، مراکز فرهنگی و ورزشی، پلیس، آتش‌نشانی، خدمات بهداشتی و درمانی دارند.
- هر فرد حق دارد در محیطی پاک و سالم زندگی کند.
- حکومت باید برای کاهش فقر و محرومیت و ایجاد شرایط مناسب زندگی برنامه‌ریزی کند.
حق مشارکت سیاسی
- مشارکت سیاسی یعنی شهروندان در امور سیاسی و سرنوشت کشور خود نقش داشته باشند.
- راه‌های مشارکت سیاسی:
- شرکت در انتخابات
- عضویت و همکاری با احزاب و انجمن‌های سیاسی
- شرکت در راهپیمایی‌ها و فعالیت‌های سیاسی
- مردم به طور مستقیم در انتخاب رئیس‌جمهور، نمایندگان مجلس و اعضای شوراهای شهر و روستا نقش دارند.
- انتخاب رهبر به صورت غیرمستقیم انجام می‌شود؛ مردم اعضای مجلس خبرگان را انتخاب می‌کنند و مجلس خبرگان رهبر را انتخاب می‌کند.
حقوق فرهنگی
- حمایت از تشکیل خانواده و پاسداری از روابط خانوادگی.
- حمایت از تعلیم و تربیت شایسته.
- استفاده از زبان‌های قومی و محلی در مطبوعات و رسانه‌ها.
- تدریس ادبیات زبان‌های قومی و محلی در مدارس در کنار زبان فارسی.
رعایت حقوق دیگران و منافع عمومی
- استفاده از حقوق شخصی نباید موجب ضرر به منافع عمومی یا تضییع حقوق دیگران شود.
- برای مثال، حق انتخاب شغل نباید باعث آلودگی و آسیب به سلامت مردم شود.
- راننده حق رانندگی دارد، اما نباید با سرعت غیرمجاز جان دیگران را به خطر بیندازد.
تکالیف شهروندی
رعایت قانون و مقررات
- احترام به قانون و رعایت آن از مهم‌ترین وظایف شهروندان است.
- بی‌توجهی به قوانین موجب اختلال و هرج‌ومرج در جامعه می‌شود.
- قانون باید توسط مردم، مسئولان و کارگزاران حکومت رعایت شود.
همکاری با دولت
- پیشرفت برنامه‌های اقتصادی، اجتماعی و عمرانی کشور به همکاری مردم با دولت نیاز دارد.
- شهروندان باید نسبت به پیشرفت کشور دلسوز و مسئولیت‌پذیر باشند.
پرداخت مالیات و عوارض
- مالیات: مبلغی است که شهروندان طبق قانون و بدون دریافت مستقیم خدمت، برای هزینه‌های عمومی کشور به دولت پرداخت می‌کنند.
- عوارض: مبلغی است که در برابر دریافت برخی خدمات یا امکانات به دستگاه‌های مربوط پرداخت می‌شود.
حفظ و تقویت اقتدار کشور
- تقویت علم، اقتصاد، سازندگی، پیشرفت، عزت، اعتبار بین‌المللی و توان دفاعی موجب افزایش اقتدار کشور می‌شود.
- حفظ و تقویت این عوامل، وظیفه عمومی شهروندان است.
- نیروهای نظامی و انتظامی وظیفه تأمین امنیت و حفاظت از مرزهای کشور را بر عهده دارند.
امر به معروف و نهی از منکر
- طبق اصل ۸ قانون اساسی، دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر وظیفه‌ای همگانی و متقابل میان مردم و حکومت است.
- شرایط و حدود انجام آن را قانون مشخص می‌کند.
اصول مهم قانون اساسی
- اصل ۶: اداره امور کشور بر اساس آرای عمومی از راه انتخابات و همه‌پرسی.
- اصل ۷: شوراها از ارکان تصمیم‌گیری و اداره امور کشور هستند.
- اصل ۱۰: خانواده واحد بنیادی جامعه اسلامی است و قوانین باید در جهت تشکیل و استواری خانواده باشند.
- اصل ۱۵: زبان و خط رسمی ایران فارسی است و استفاده و آموزش زبان‌های قومی و محلی در کنار فارسی آزاد است.
- اصل ۲۰: همه افراد ملت، زن و مرد، در حمایت قانون یکسان‌اند و از حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برخوردارند.
- اصل ۲۸: هر فرد حق انتخاب شغل دارد، مشروط بر اینکه مخالف اسلام، مصالح عمومی و حقوق دیگران نباشد.
- اصل ۲۹: برخورداری از تأمین اجتماعی حقی همگانی است.
- اصل ۳۱: داشتن مسکن متناسب با نیاز، حق هر فرد و خانواده ایرانی است.
- اصل ۳۴: دادخواهی حق مسلم هر فرد است.
- اصل ۴۰: هیچ‌کس نمی‌تواند از حق خود به گونه‌ای استفاده کند که به منافع عمومی یا حقوق دیگران آسیب برساند.
- اصل ۷۶: مجلس شورای اسلامی حق تحقیق و تفحص در تمام امور کشور را دارد.
- اصل ۸۱: دادن امتیاز تشکیل برخی شرکت‌ها و مؤسسات به خارجیان طبق شرایط قانون اساسی ممنوع است.
مفاهیم مهم
- تأمین اجتماعی: برنامه‌های حمایتی قانونی برای تأمین درآمد و حمایت از افرادی که با مشکلاتی مانند بیکاری، بازنشستگی و ازکارافتادگی روبه‌رو می‌شوند.
- جمهوری: نوعی حکومت غیرپادشاهی و غیرموروثی که مردم مسئولان را مستقیم یا غیرمستقیم انتخاب می‌کنند.
- تمامیت ارضی: حفظ یکپارچگی سرزمین و مصون ماندن مرزهای کشور از تجاوز.
- طاغوت: حاکم ستمگر یا هر موجود و معبودی که در برابر خداوند قرار گیرد.