مطالعات اجتماعی نهم
📝 نکات مهم درس7
🧠 آزمون تستی درس7
نکات مهم درس ۷: جمعیت جهان
جمعیت جهان
- جمعیت جهان در ماه‌های پایانی سال ۲۰۲۲ از ۸ میلیارد نفر عبور کرد.
- پیش‌بینی شده است جمعیت جهان در سال ۲۰۵۰ به حدود ۱۱ میلیارد نفر برسد.
- رشد جمعیت جهان در گذشته بسیار کم بود، اما در ۲۰۰ سال اخیر به‌سرعت افزایش یافته است.
- علت اصلی افزایش سریع جمعیت، کاهش مرگ‌ومیر، به‌ویژه مرگ‌ومیر کودکان بوده است.
- در گذشته بیماری‌های واگیردار، گرسنگی و قحطی و جنگ‌ها باعث مرگ تعداد زیادی از مردم می‌شدند.
عوامل کاهش مرگ‌ومیر
- بهبود بهداشت: پیشرفت پزشکی، تجهیزات درمانی و مهار بیماری‌های واگیردار مانند وبا و طاعون.
- بهبود تغذیه: افزایش تولید مواد غذایی با کشاورزی صنعتی و امکان انتقال مواد غذایی به مناطق دورتر با وسایل حمل‌ونقل.
رشد طبیعی جمعیت
- رشد طبیعی جمعیت به میزان موالید و میزان مرگ‌ومیر بستگی دارد.
- اگر موالید = مرگ‌ومیر باشد، جمعیت ثابت می‌ماند.
- اگر موالید > مرگ‌ومیر باشد، جمعیت افزایش می‌یابد.
- اگر موالید < مرگ‌ومیر باشد، جمعیت کاهش می‌یابد.
- رشد طبیعی جمعیت = میزان موالید − میزان مرگ‌ومیر
- رشد طبیعی را می‌توان به صورت درصد یا در هزار بیان کرد.
رشد جمعیت در کشورهای جهان
- رشد جمعیت در همه کشورها یکسان نیست.
- برخی کشورها رشد جمعیت مثبت و برخی رشد منفی دارند.
- در رشد منفی، میزان موالید از مرگ‌ومیر کمتر است.
- رشد منفی باعث افزایش جمعیت سالخورده و کاهش نیروی جوان و فعال جامعه می‌شود.
- آموزش مناسب، ایجاد شغل و سرمایه‌گذاری برای جوانان می‌تواند افزایش جمعیت جوان را به عامل پیشرفت تبدیل کند.
- برخی کشورها برای افزایش فرزندآوری، کمک مالی، مسکن، معافیت مالیاتی و افزایش مرخصی مادران را در نظر می‌گیرند.
پراکندگی جمعیت
- جمعیت جهان به‌صورت نامساوی و ناموزون در سطح زمین پراکنده شده است.
- عوامل طبیعی و انسانی بر پراکندگی جمعیت تأثیر دارند.
- عوامل جذب‌کننده جمعیت:
- آب‌وهوای معتدل و بارندگی کافی
- آب فراوان
- خاک حاصلخیز و دشت‌ها و جلگه‌های آبرفتی
- شهرهای بزرگ و پایتخت‌ها
- مناطق صنعتی
- مناطق گردشگری و زیارتی
- امکانات آموزشی، اقتصادی و بهداشتی
- عوامل دفع‌کننده جمعیت:
- گرما و خشکی شدید
- سرمای شدید و ارتفاع زیاد
- کمبود آب و خاک حاصلخیز
- کمبود امکانات
- جنگ و ناامنی
نمونه‌های پراکندگی جمعیت
- بنگلادش: تراکم زیاد؛ آب و خاک مناسب و بارندگی کافی.
- ژاپن: تراکم زیاد؛ صنعت پیشرفته و بارندگی کافی.
- آلمان: تراکم زیاد؛ آب‌وهوای معتدل و صنعت پیشرفته.
- لیبی و چاد: تراکم کم؛ شرایط نامناسب آب و خاک.
- سیبری: تراکم کم؛ سرمای شدید و محدودیت کشاورزی.
- استرالیا: تراکم کم؛ وسعت زیاد مناطق بیابانی.
- کانادا: تراکم کم؛ سرمای مناطق شمالی.
مهاجرت
- مهاجرت: جابه‌جایی مردم از مکانی به مکان دیگر برای کار یا زندگی.
- مهاجرت داخلی: جابه‌جایی در داخل مرزهای یک کشور؛ مانند مهاجرت روستاییان به شهرها.
- مهاجرت خارجی یا بین‌المللی: جابه‌جایی از یک کشور به کشور دیگر.
- مهاجرت اختیاری: فرد با تصمیم خود برای دستیابی به زندگی بهتر مهاجرت می‌کند.
- مهاجرت اجباری: فرد به دلیل عواملی مانند جنگ، قحطی، خشکسالی یا حوادث طبیعی مجبور به ترک محل زندگی می‌شود.
عوامل مهاجرپذیری و مهاجرفرستی
- عوامل مهاجرپذیری:
- امنیت و آرامش
- امکان پیشرفت و اشتغال
- غذای کافی
- آب‌وهوای مناسب
- بهداشت و امکانات درمانی
- خاک مناسب
- امکانات و رفاه بیشتر
- عوامل مهاجرفرستی:
- جنگ و ناامنی
- قحطی
- خشکسالی
- بیماری
- فقر
- کمبود امکانات
- نامناسب بودن شرایط زندگی
افزایش شهرنشینی
- در سال ۱۹۵۰ حدود ۲۵ درصد جمعیت جهان در شهرها زندگی می‌کردند.
- امروزه بیش از ۵۰ درصد جمعیت جهان شهرنشین هستند.
- مهاجرت روستاییان به شهرها برای درآمد و امکانات بیشتر، یکی از عوامل مهم گسترش شهرنشینی است.
- رشد سریع و بدون برنامه‌ریزی شهرنشینی باعث مشکلاتی مانند:
- ترافیک سنگین
- آلودگی هوا
- افزایش اختلاف طبقاتی
- زاغه‌نشینی
- افزایش افراد بی‌خانمان
- یکی از راه‌های کاهش مهاجرت روستا به شهر، تقویت امکانات و اقتصاد روستاها است.