مطالعات اجتماعی نهم
📝 نکات مهم درس8
🧠 آزمون تستی درس8
نابرابری جهانی
- نابرابری جهانی یا بین‌المللی یعنی تفاوت کشورها از نظر ثروت و درآمد، کیفیت زندگی، مسکن، آموزش، بهداشت، اشتغال و امکانات رفاهی.
- عوامل نابرابری به دو گروه تقسیم می‌شوند:
- عوامل خارجی: استعمار، غارت منابع، دخالت و اشغال نظامی و جلوگیری از استقلال سیاسی و اقتصادی کشورها.
- عوامل داخلی: وابستگی حکومت‌ها، استبداد، فرهنگ‌های نادرست، کم‌توجهی به کار و تلاش، مدیریت نامناسب، غفلت از استعدادها و نبود وحدت و مشارکت مردم.
شاخص توسعه انسانی
- برای مقایسه وضعیت و کیفیت زندگی کشورها از شاخص توسعه انسانی استفاده می‌شود.
- سه عامل اصلی شاخص توسعه انسانی:
- درآمد و رفاه
- امید به زندگی یا متوسط طول عمر
- سواد و آموزش
- ایران در منبع درس در گروه کشورهای دارای توسعه انسانی بالا قرار گرفته است.
- توسعه انسانی فقط به وضعیت اقتصادی وابسته نیست و عواملی مانند امنیت، آزادی، عزت، شادی و رضایت از زندگی نیز بر کیفیت زندگی تأثیر دارند.
درآمد و رفاه
- درآمد و رفاه نشان می‌دهد مردم یک جامعه تا چه اندازه به درآمد کافی، شغل مناسب، قدرت خرید و کالاها و خدمات ضروری دسترسی دارند.
- کالاها و خدمات مورد نیاز شامل مسکن، غذا، پوشاک، آموزش، تفریح و وسایل زندگی است.
- ثروت و درآمد جهان به‌طور نابرابر میان کشورها و مردم توزیع شده است.
- در برخی کشورها بخش زیادی از مردم با فقر و کمبود امکانات روبه‌رو هستند.
- فقر مطلق: ناتوانی در تأمین نیازهای اساسی مانند خوراک، پوشاک و سرپناه.
- برخی کشورها مانند ژاپن، چین، سنگاپور، کره جنوبی و مالزی در نیمه دوم قرن بیستم رشد اقتصادی چشمگیری داشته‌اند.
- جنگ و بحران‌های سیاسی می‌توانند تولید و درآمد کشورها را کاهش دهند.
- وابستگی شدید اقتصاد به فروش مواد خام مانند نفت می‌تواند کشورها را با مشکلات اقتصادی روبه‌رو کند و ضرورت تنوع‌بخشی به اقتصاد را افزایش دهد.
تولید ناخالص داخلی و درآمد سرانه
- تولید ناخالص داخلی (GDP): ارزش کل کالاها و خدمات تولیدشده در داخل یک کشور طی یک دوره معین، معمولاً یک سال.
- درآمد سرانه: حاصل تقسیم تولید ناخالص داخلی بر تعداد جمعیت کشور.
- درآمد سرانه فقط میانگین درآمد را نشان می‌دهد و به معنی برابر بودن درآمد همه مردم نیست.
امید به زندگی
- امید به زندگی: تعداد سال‌هایی که انتظار می‌رود یک نوزاد متولدشده در یک کشور زندگی کند.
- امید به زندگی نشان‌دهنده وضعیت سلامت و بهداشت جامعه است.
- عوامل افزایش امید به زندگی:
- محیط سالم و کم‌آلودگی
- غذای کافی
- آب آشامیدنی سالم
- پزشک و داروی کافی
- امکانات درمانی مناسب
- مراقبت‌های پزشکی پیشرفته
- کمبود غذا و آب سالم، سوءتغذیه و کمبود امکانات درمانی باعث کاهش امید به زندگی می‌شوند.
سواد و آموزش
- برای بررسی وضعیت آموزشی کشورها معیارهایی مانند:
- میزان باسوادی بزرگسالان
- میانگین سال‌های تحصیل
- تعداد معلم به ازای دانش‌آموز
بررسی می‌شود.
- میانگین سال‌های تحصیل: متوسط تعداد سال‌هایی که افراد یک کشور در مدرسه تحصیل کرده‌اند.
- کمبود امکانات آموزشی در کشورهای فقیر، مانعی برای توسعه انسانی است.
- افزایش سواد و آموزش می‌تواند به کاهش فقر، بهبود بهداشت، افزایش کیفیت زندگی و پیشرفت کشور کمک کند.
مفاهیم مهم
- زاغه‌نشینی: سکونت غیرقانونی افراد کم‌درآمد در حاشیه شهرها یا مناطق نامناسب، معمولاً با کمبود خدماتی مانند آب، برق، گاز و درمان.
- گرسنگی: نرسیدن حداقل انرژی مورد نیاز بدن به دلیل کمبود یا دسترسی نداشتن به غذا.
- سوءتغذیه: دریافت ناکافی یا نامناسب مواد غذایی و نرسیدن مواد ضروری مانند پروتئین‌ها، ویتامین‌ها و مواد معدنی به بدن.
راه‌های افزایش توسعه انسانی
- ایجاد شغل و افزایش درآمد مردم.
- گسترش آموزش و سوادآموزی، به‌ویژه در مناطق محروم.
- بهبود امکانات بهداشتی و درمانی.
- افزایش رفاه و تأمین اجتماعی.
- ایجاد فرصت‌های شغلی و امکانات مناسب در روستاها.
- توسعه صنایع تبدیلی و فعالیت‌های اقتصادی روستایی برای کاهش مهاجرت روستا به شهر.
- توجه به عدالت اجتماعی و کاهش نابرابری.