🏛️ درس ۱۹: وزیران کاردان، شهرهای آباد 🏛️
⚔️ ورود ترکان به ایران
- ترکان ابتدا در شمالشرقی ایران زندگی میکردند و بیشتر به دامداری مشغول بودند.
- با گسترش اسلام به ماوراءالنهر، بسیاری از ترکان مسلمان شدند.
- برخی از ترکان به دربار پادشاهان راه یافتند و به مقامهایی مانند فرماندهی سپاه رسیدند.
- سپس سه حکومت مهم غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان را تشکیل دادند.
🏹 غزنویان
- مشهورترین فرمانروای غزنوی سلطان محمود غزنوی بود.
- سلطان محمود چند بار به هند لشکرکشی کرد و پس از پیروزی، غنیمتهای فراوانی به ایران آورد.
- پس از او، پسرش سلطان مسعود به حکومت رسید.
👑 سلجوقیان
- حکومت سلجوقیان را طُغرل تأسیس کرد.
- سلجوقیان حکومت قدرتمند و سرزمین پهناوری داشتند.
- در زمان سلطان ملکشاه، قلمرو آنان از ماوراءالنهر تا دریای مدیترانه گسترش یافت.
- پایتخت ملکشاه اصفهان بود.
🐎 خوارزمشاهیان
- پس از مرگ ملکشاه، اختلاف میان جانشینان او باعث ضعیف شدن سلجوقیان شد.
- حکومت خوارزمشاهیان پس از شکست آخرین سلطان سلجوقی شکل گرفت.
- مهمترین فرمانروای آنان سلطان محمد خوارزمشاه بود.
- در زمان او قلمرو ایران به سمت شرق گسترش یافت و ایران با مغولها همسایه شد.
- حکومت خوارزمشاهیان با حملهٔ مغولها از بین رفت.
👨💼 وزیران کاردان ایرانی
- حاکمان ترکتبار برای ادارهٔ ایران به افراد آشنا با کشورداری نیاز داشتند.
- به همین دلیل از وزیران باهوش و خردمند ایرانی استفاده میکردند.
- یکی از مشهورترین وزیران سلجوقی، خواجه نظامالملک توسی بود.
- او خدمات زیادی برای عمران و آبادانی ایران انجام داد.
📚 رونق دانش، هنر و معماری
- در دورهٔ حکومتهای ترکتبار، بهویژه سلجوقیان، زبان و ادبیات فارسی رونق زیادی گرفت.
- نامهها و فرمانهای حکومتی به جای عربی، به زبان فارسی نوشته میشدند.
- فردوسی از شاعران مشهور دورهٔ غزنویان بود.
- به دستور خواجه نظامالملک، مدارسی به نام نظامیه در شهرهای بزرگ ساخته شد.
- در این دوره مساجد، برجها، منارهها و کاروانسراهای باشکوه نیز ساخته شدند.
🏙️ شهرهای آباد
- شغل بیشتر مردم همچنان کشاورزی و دامپروری بود.
- در شهرهای بزرگ، شغلهایی مانند:
- 🏺 سفالگری
- 🔨 آهنگری
- 🧶 بافندگی
- 🛍️ تجارت
رواج داشت.
- بازرگانی با سرزمینهای دیگر نیز رونق فراوانی پیدا کرد.
⭐ جمعبندی طلایی درس
- 🏹 سه حکومت ترکتبار: غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان
- 👑 بنیانگذار سلجوقیان: طُغرل
- 🏙️ پایتخت ملکشاه: اصفهان
- 🐎 مهمترین سلطان خوارزمشاهی: سلطان محمد
- 👨💼 وزیر مشهور سلجوقی: خواجه نظامالملک توسی
- 📚 شاعر دوره غزنویان: فردوسی
- 🏫 مدارس نظامیه: به دستور خواجه نظامالملک ساخته شدند
- 🏺 مشاغل شهری: سفالگری، آهنگری، بافندگی و تجارت
- 🌿 نتیجه: در این دوره، دانش، زبان فارسی، هنر، معماری و تجارت رونق گرفت.
