🌱درس ۱۲: «گوناگونی گیاهان»
🌿 طبقهبندی گیاهان
- گیاهان مختلف، ویژگیهای متفاوتی دارند؛ مانند شکل برگ، شکل ریشه و تعداد گلبرگها.
- دانشمندان گیاهان را بر اساس شباهتها و تفاوتهایشان طبقهبندی میکنند.
- یکی از مهمترین راههای طبقهبندی گیاهان، توجه به دانه و چگونگی تولیدمثل آنهاست.
🌱 گیاهان تکلپه و دولپه
- دانهی بعضی گیاهان یک قسمتی است؛ به این گیاهان تکلپه میگویند.
- دانهی بعضی گیاهان دو قسمتی است؛ به این گیاهان دولپه میگویند.
- سوسن نمونهای از گیاهان تکلپه است.
- کدو نمونهای از گیاهان دولپه است.
- سوسن ریشهی افشان و برگهای دراز و باریک دارد.
- کدو ریشهی راست و برگهای پهن دارد.
🌸 قسمتهای گل
- گل از قسمتهای مختلفی تشکیل شده است.
- از قسمتهای مهم گل میتوان به گلبرگ، کاسبرگ، پرچم و مادگی اشاره کرد.
- برای شناخت بهتر قسمتهای گل میتوان یک گل را از نزدیک مشاهده و قسمتهای مختلف آن را جدا کرد.
🐝 گردهافشانی
- در قسمت بالای پرچم، دانههای زردرنگی به نام دانههای گرده وجود دارد.
- انتقال دانههای گرده از پرچم به مادگی را گردهافشانی میگویند.
- باد، جانوران و انسان میتوانند به گردهافشانی کمک کنند.
- زنبور عسل هنگام رفتن روی گلها، گردهها را به بدن خود میچسباند یا آنها را جمع میکند و هنگام رفتن به گلهای دیگر، به گردهافشانی کمک میکند.
🍎 از گل تا میوه و دانه
- معمولاً پس از گردهافشانی، قسمتی از مادگی به میوه تبدیل میشود.
- دانه درون میوه تشکیل میشود.
- بنابراین میتوان گفت در بسیاری از گیاهان، مسیر تشکیل محصول به صورت گل ← گردهافشانی ← میوه ← دانه است.
🌱 از دانه تا گیاه
- دانه رشد میکند و یک گیاه جدید به وجود میآورد.
- از دانهی گوجهفرنگی، گیاه گوجهفرنگی و از دانهی کاج، درخت کاج به وجود میآید.
- گیاهانی مانند کاج و گوجهفرنگی با دانه تولیدمثل میکنند.
- به گیاهانی که با دانه تولیدمثل میکنند، گیاهان دانهدار میگویند.
🌲 گیاهان دانهدار
- گیاهان دانهدار شامل گروههای مختلفی هستند.
- سوسن و کدو گیاهان گلدار و دانهدار هستند.
- کاج گیاهی دانهدار است، اما به جای گل، مخروط دارد.
- بنابراین سوسن، کدو و کاج هر سه با دانه تولیدمثل میکنند.
🍀 گیاهان بدون دانه
- بعضی گیاهان مانند خزه و سرخس دانه ندارند.
- این گیاهان با هاگ تولیدمثل میکنند.
- گیاهان بدون دانه معمولاً در مکانهای مرطوب رشد میکنند.
- خزه و سرخس هر دو هاگدار هستند.
🔬 مقایسهی چند گیاه
- سوسن: گل دارد، دانه دارد و تکلپه است.
- کدو: گل دارد، دانه دارد و دولپه است.
- کاج: مخروط و دانه دارد، ولی گل و هاگ ندارد.
- خزه: هاگ دارد و گل، مخروط و دانه ندارد.
- سرخس: هاگ دارد و گل، مخروط و دانه ندارد.
- سوسن، کدو و کاج در گروه گیاهان دانهدار قرار میگیرند.
- خزه و سرخس در گروه گیاهان بدون دانه و هاگدار قرار میگیرند.
🌱 روشهای دیگر تولیدمثل گیاهان
- بعضی گیاهان علاوه بر دانه و هاگ، به روشهای دیگری نیز زیاد میشوند.
- یکی از این روشها قلمه زدن است.
- روشهای دیگری مانند خوابانیدن شاخه، تقسیم و پاجوش نیز در برخی گیاهان دیده میشود.
🌳 اهمیت گیاهان و حفاظت از آنها
- انسان از قسمتهای مختلف گیاه مانند میوه، دانه، برگ، ساقه و ریشه استفاده میکند.
- از گیاهان موادی مانند دارو، روغن، رنگ، کاغذ و پارچه تهیه میشود.
- زندگی انسان به گیاهان وابسته است؛ بنابراین باید از آنها محافظت کنیم.
- نباید شاخهی درختان و گلها را بشکنیم.
- نباید روی تنهی درختان یادگاری بنویسیم.
- کاشت و مراقبت از گیاهان، یکی از راههای کمک به حفظ و نگهداری گیاهان است.
⭐ نکات خیلی مهم امتحانی
- 🌱 دانشمندان گیاهان را بر اساس شباهتها و تفاوتهایشان طبقهبندی میکنند.
- 🌾 دانهی یک قسمتی → تکلپه
- 🌾 دانهی دو قسمتی → دولپه
- 🌿 سوسن = تکلپه
- 🎃 کدو = دولپه
- 🌸 قسمتهای مهم گل: گلبرگ، کاسبرگ، پرچم و مادگی
- 🟡 دانههای زردرنگ روی پرچم، دانههای گرده هستند.
- 🐝 انتقال گرده از پرچم به مادگی = گردهافشانی
- 🌬️ باد، جانوران و انسان در گردهافشانی نقش دارند.
- 🍎 معمولاً پس از گردهافشانی، قسمتی از مادگی به میوه تبدیل میشود.
- 🌰 دانه درون میوه تشکیل میشود.
- 🌱 کاج و گوجهفرنگی با دانه تولیدمثل میکنند.
- 🍀 خزه و سرخس دانه ندارند و با هاگ تولیدمثل میکنند.
- 💧 خزه و سرخس بیشتر در مکانهای مرطوب رشد میکنند.
- 🌲 کاج = دانهدار و مخروطدار
- 🌸 سوسن و کدو = گلدار و دانهدار
- 🔬 سوسن، کدو و کاج در گروه دانهدارها قرار میگیرند.
- 🍀 خزه و سرخس در گروه هاگدارها قرار میگیرند.
- 🌳 روشهای دیگر تکثیر گیاهان: قلمه، خوابانیدن شاخه، تقسیم و پاجوش.
- ❤️ باید از گیاهان محافظت کنیم؛ شاخه و گلها را نشکنیم و روی درختان یادگاری ننویسیم.