🔬 درس ۵: «گرما و ماده»
🌡️ دما و دماسنج
- با حس لامسه نمیتوان بهطور دقیق مشخص کرد یک جسم سرد است یا گرم.
- برای اندازهگیری دقیق دما از دماسنج استفاده میکنیم.
- واحد اندازهگیری دما در این درس درجهی سلسیوس است.
- دماسنجهای مختلفی مانند دماسنج پزشکی، دیجیتالی و آزمایشگاهی وجود دارند.
🔥 گرما و افزایش دما
- گرما میتواند باعث افزایش دمای یک جسم شود.
- وقتی آب را در معرض نور خورشید یا روی بخاری قرار میدهیم، دمای آن افزایش مییابد.
- در آزمایش درس، دمای آب از ۵ درجه به ۲۰ درجهی سلسیوس افزایش پیدا کرد.
- انرژی لازم برای گرم شدن آب در آزمایش، از نور خورشید تأمین شد.
- در تابستان دمای هوا بیشتر است؛ زیرا خورشید مستقیمتر و برای مدت طولانیتری میتابد.
🔄 انتقال گرما
- گرما میتواند از یک جسم به جسم دیگر منتقل شود.
- گرما از جسم گرم به جسم سرد منتقل میشود.
- وقتی آب سرد را درون آب داغ قرار میدهیم، با گذشت زمان دمای آب سرد افزایش پیدا میکند.
- هرچه زمان بیشتری بگذرد، آب سرد گرمای بیشتری دریافت میکند.
🥄 رسانای گرما
- همهی مواد گرما را به یک اندازه منتقل نمیکنند.
- فلزها گرما را سریعتر و بهتر از خود عبور میدهند.
- به موادی که گرما را سریع منتقل میکنند، رسانای گرما میگوییم.
- در آزمایش خطکشها، شکلات روی خطکش فلزی زودتر ذوب شد.
- برای ساختن قابلمهها از فلزهایی مانند مس و چدن استفاده میشود؛ زیرا فلزها رسانای خوب گرما هستند.
🪵 نارسانای گرما
- چوب و پلاستیک گرما را بهکُندی منتقل میکنند.
- به موادی که گرما را بهکُندی منتقل میکنند، نارسانای گرما میگوییم.
- به همین دلیل برای دستهی قابلمه بهتر است از چوب یا پلاستیک استفاده شود.
- دستهی قابلمه نباید از مادهای ساخته شود که گرما را بهخوبی منتقل میکند.
🧊 نگهداشتن گرما و سرما
- با استفاده از مواد نارسانا میتوان دمای یک ماده را برای مدت بیشتری ثابت نگه داشت.
- در آزمایش درس، آب داخل بطری پوشیدهشده با روزنامه سردتر باقی ماند.
- پس از یک ساعت، دمای آب بطری روزنامهای ۱۲ درجه، بطری پارچهای ۱۵ درجه و بطری بدون پوشش ۲۰ درجه بود.
- روزنامه در این آزمایش، نارساناتر از پارچه و هوا بود.
- وسیلهای که برای مدت طولانی مایع را گرم یا سرد نگه میدارد، فلاسک نام دارد.
🏠 عایقکاری و حفاظت از انرژی
- گرما میتواند از درز درها و پنجرهها خارج شود.
- با استفاده از مواد نارسانا میتوان از هدر رفتن گرما در زمستان جلوگیری کرد.
- در تابستان نیز مواد نارسانا میتوانند از ورود گرمای بیرون به خانه جلوگیری کنند.
- استفاده از درزگیر در و پنجره، پنجرههای عایق و پردههای ضخیم به کاهش هدررفت گرما کمک میکند.
- عایقکاری مناسب ساختمان باعث صرفهجویی در انرژی گرمایی میشود.
⭐ نکات خیلی مهم امتحانی
- 🌡️ برای اندازهگیری دقیق دما از دماسنج استفاده میکنیم.
- 📏 واحد اندازهگیری دما در این درس درجهی سلسیوس است.
- 🔥 گرما میتواند باعث افزایش دما شود.
- 🔄 گرما از جسم گرم به جسم سرد منتقل میشود.
- 🔩 فلزها رسانای گرما هستند.
- 🪵 چوب و پلاستیک نارسانای گرما هستند.
- 🍫 شکلات روی خطکش فلزی زودتر ذوب میشود.
- 🍲 قابلمه را از فلز میسازند؛ چون فلز گرما را سریع منتقل میکند.
- 🥄 دستهی قابلمه بهتر است از چوب یا پلاستیک باشد.
- 🧊 مواد نارسانا به حفظ گرما یا سرما کمک میکنند.
- 📰 در آزمایش، روزنامه بهتر از پارچه و هوا مانع تغییر دمای آب شد.
- 🧴 فلاسک برای گرم یا سرد نگه داشتن مایعات برای مدت طولانی استفاده میشود.
- 🏠 عایقکاری ساختمان باعث کاهش هدررفت گرما و صرفهجویی در انرژی میشود.