🔬 درس ۶: «سنگها»
🪨 ویژگیهای سنگها
- سنگها از نظر رنگ، زبری، صافی، سختی و اندازهی ذرّههای تشکیلدهنده با یکدیگر تفاوت دارند.
- بعضی سنگها زبر و بعضی صاف هستند.
- بعضی سنگها ذرّههای ریز و بعضی ذرّههای درشت دارند.
- با کشیدن سکه روی سنگ میتوان تا حدی سختی سنگ را بررسی کرد.
🌊 تغییر سنگها در مسیر رودخانه
- رودخانه هنگام حرکت، سنگها را جابهجا میکند.
- سنگها در مسیر رودخانه به یکدیگر برخورد میکنند.
- بر اثر برخورد و ساییده شدن، لبههای تیز سنگها صاف و گرد میشوند.
- سنگها در مسیر رودخانه بهتدریج کوچکتر و خردتر میشوند.
- ذرّههای ریز سنگ همراه آب رودخانه به قسمتهای پایینتر منتقل میشوند.
🏞️ سنگهای رسوبی
- ذرّههای سنگ، شن و گلولای همراه رودخانه وارد دریاها و دریاچهها میشوند.
- این ذرّهها در آب تهنشین میشوند.
- رسوبات به صورت لایهلایه روی هم قرار میگیرند.
- این لایهها پس از گذشت سالهای طولانی سخت میشوند.
- از سخت شدن لایههای رسوبی، سنگهای رسوبی به وجود میآیند.
- سنگهای رسوبی معمولاً حالت لایهلایه دارند.
🌋 سنگهای آذرین
- درون زمین بسیار گرم است.
- سنگهای درون زمین بر اثر گرمای زیاد به حالت مذاب درمیآیند.
- مواد مذاب پس از سرد شدن، سنگهای آذرین را تشکیل میدهند.
- بعضی سنگهای آذرین در اثر فعالیت آتشفشانها تشکیل میشوند.
🔥 گرما و تغییر سنگها
- بعضی مواد بر اثر گرما ذوب میشوند.
- این مواد پس از سرد شدن دوباره به حالت جامد برمیگردند.
- سنگها نیز ممکن است بر اثر گرما ذوب شوند و پس از سرد شدن دوباره جامد شوند.
🏔️ سنگهای دگرگونی
- گروه دیگری از سنگها، سنگهای دگرگونی هستند.
- بعضی سنگها بر اثر گرما و فشار زیاد تغییر میکنند.
- سنگهایی که در اثر گرما و فشار زیاد تغییر کردهاند، سنگ دگرگونی نامیده میشوند.
- سنگ آهک میتواند در اثر گرما و فشار به سنگ مرمر تبدیل شود.
🏗️ کاربردهای سنگها
- از سنگها در زندگی روزمره و صنعت استفادههای فراوانی میشود.
- مغز مداد و گچ از مواد بهدستآمده از سنگها هستند.
- از سنگ آهن، فلز آهن تهیه میشود.
- از سنگ مرمر در ساختمانسازی استفاده میشود.
- از سنگ نمک برای تهیهی نمک خوراکی استفاده میشود.
- از سنگ فیروزه برای تهیهی زیورآلات استفاده میشود.
- سنگپا نیز برای نظافت و در صنعت چوببری کاربرد دارد.
🌍 حفاظت از منابع زمین
- سنگ یکی از منابع ارزشمند زمین است.
- استفادهی زیاد از سنگها باعث میشود این منابع با سرعت بیشتری به پایان برسند.
- استخراج سنگ از زمین و کوه میتواند به محل زندگی گیاهان و جانوران آسیب برساند.
- نباید زبالهها را در طبیعت رها کنیم.
- نباید بدون دلیل سنگها را در طبیعت جابهجا کنیم؛ زیرا ممکن است جانوران کوچک زیر آنها زندگی کنند.
⭐ نکات خیلی مهم امتحانی
- 🪨 سنگها از نظر رنگ، زبری، صافی، سختی و اندازهی ذرّهها متفاوتاند.
- 🌊 سنگها در مسیر رودخانه بر اثر برخورد و ساییده شدن، صافتر و کوچکتر میشوند.
- 🏞️ تهنشین شدن لایهلایهی رسوبات و سخت شدن آنها باعث تشکیل سنگهای رسوبی میشود.
- 🌋 مواد مذاب پس از سرد شدن، سنگهای آذرین را تشکیل میدهند.
- 🏔️ سنگهایی که بر اثر گرما و فشار زیاد تغییر میکنند، سنگهای دگرگونی هستند.
- 🪨 سنگ آهک → سنگ مرمر در اثر گرما و فشار.
- ⛏️ از سنگ آهن، آهن تهیه میشود.
- 🧂 از سنگ نمک، نمک خوراکی تهیه میشود.
- 💎 از سنگ فیروزه، زیورآلات تهیه میشود.
- 🌍 استخراج بیش از حد سنگ میتواند به گیاهان و جانوران آسیب برساند.
- 🐜 نباید بدون دلیل سنگهای طبیعت را جابهجا کنیم؛ چون ممکن است جانوران کوچک زیر سنگها زندگی کنند.