🔬درس ۱۳: «سالم بمانیم»

🦠 بیماری‌های واگیر

1. بیماری‌هایی که می‌توانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند، بیماری‌های واگیر نام دارند.
2. عامل ایجاد بسیاری از بیماری‌های واگیر، میکروب‌ها هستند.
3. بیشتر عوامل بیماری‌زا فقط با میکروسکوپ دیده می‌شوند.
4. ویروس سرماخوردگی از راه دهان و بینی وارد دستگاه تنفسی می‌شود.
5. سرفه، عطسه، صحبت کردن فرد بیمار و تماس دست‌های آلوده با وسایل می‌تواند باعث انتشار ویروس سرماخوردگی شود.

🦟 ناقلان بیماری

1. بعضی میکروب‌ها در بدن بعضی جانوران زندگی می‌کنند.
2. جانوری که می‌تواند میکروب بیماری‌زا را منتقل کند، ناقل بیماری نام دارد.
3. پشه می‌تواند ناقل بیماری مالاریا باشد.
4. سگ می‌تواند ناقل بیماری هاری باشد.
5. وجود زباله و محیط‌های آلوده می‌تواند باعث افزایش حشراتی مانند مگس و پشه شود و در گسترش بیماری‌ها نقش داشته باشد.

🛡️ سدهای دفاعی بدن

بدن ما برای مقابله با میکروب‌ها دو سد دفاعی مهم دارد:

🧴 سد اوّل: پوست و مخاط

1. پوست از ورود میکروب‌ها به بدن جلوگیری می‌کند.
2. اگر پوست زخمی یا خراشیده شود، ورود میکروب‌ها آسان‌تر می‌شود.
3. مخاط بینی و راه‌های تنفسی نیز به گیر انداختن و خارج کردن میکروب‌ها کمک می‌کنند.

⚪ سد دوم: گلبول‌های سفید

1. اگر میکروب‌ها از سد اول عبور کنند، با گلبول‌های سفید روبه‌رو می‌شوند.
2. بعضی گلبول‌های سفید میکروب‌ها را می‌خورند؛ به این گلبول‌ها بیگانه‌خوار گفته می‌شود.
3. بعضی گلبول‌های سفید ماده‌ای به نام پادتن ترشح می‌کنند.
4. پادتن‌ها میکروب‌ها را غیرفعال می‌کنند.
5. سپس گلبول‌های سفید بیگانه‌خوار می‌توانند این میکروب‌های غیرفعال را راحت‌تر از بین ببرند.

🦠 باکتری‌های مفید

1. همه‌ی باکتری‌ها زیان‌آور نیستند.
2. بعضی باکتری‌ها روی بدن و داخل بدن ما زندگی می‌کنند.
3. برخی باکتری‌های روده به تولید ویتامین کمک می‌کنند.
4. بعضی باکتری‌های روی پوست می‌توانند باکتری‌های زیان‌آور را از بین ببرند.
5. از بعضی باکتری‌های خاص برای تصفیه‌ی فاضلاب نیز استفاده می‌شود.

🤒 وقتی میکروب‌ها پیروز می‌شوند

1. اگر میکروب‌ها از سدهای دفاعی بدن عبور کنند، می‌توانند در قسمت‌های مختلف بدن مستقر شوند.
2. برای مثال، میکروب سل می‌تواند در شش‌ها قرار گرفته و به آن‌ها آسیب برساند.
3. بعضی میکروب‌ها با تولید سم به بدن آسیب می‌رسانند.
4. بیماری‌ها معمولاً دارای نشانه‌ها و علامت‌هایی مانند تب، لرز، درد شکم، سرگیجه و حالت تهوع هستند.

💊 مصرف درست دارو و آنتی‌بیوتیک

1. فرد بیمار باید در صورت داشتن نشانه‌های بیماری، به پزشک مراجعه کند.
2. نباید بدون تجویز پزشک دارو مصرف کرد.
3. اگر پزشک آنتی‌بیوتیک تجویز کند، باید آن را در زمان و مقدار تعیین‌شده مصرف کرد.
4. مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک می‌تواند باعث شود میکروب‌ها در برابر آن مقاوم شوند.
5. در این صورت ممکن است دارو دیگر نتواند میکروب‌ها را از بین ببرد.

💪 افزایش مقاومت بدن

1. هرچه بدن مقاوم‌تر باشد، بهتر می‌تواند با میکروب‌ها مبارزه کند.
2. ورزش کردن باعث افزایش مقاومت بدن می‌شود.
3. خوردن غذای کافی و متنوع نیز به تقویت بدن کمک می‌کند.
4. داشتن رفتارهای سالم در پیشگیری از بیماری‌ها اهمیت زیادی دارد.

💉 واکسن

1. واکسن به بدن کمک می‌کند تا در برابر بیماری‌ها مقاوم شود.
2. پس از ورود واکسن به بدن، گلبول‌های سفید علیه آن پادتن تولید می‌کنند.
3. هر بیماری، واکسن مخصوص خود را دارد.
4. بعضی واکسن‌ها می‌توانند فرد را برای تمام عمر در برابر یک بیماری مقاوم کنند.
5. برای بعضی بیماری‌ها لازم است واکسن در چند نوبت دریافت شود.

🤧 سرماخوردگی و آنفلوآنزا

1. سرماخوردگی و آنفلوآنزا هر دو بیماری‌های ویروسی هستند، اما یکسان نیستند.
2. ویروس سرماخوردگی در یاخته‌های بینی قرار می‌گیرد.
3. ویروس آنفلوآنزا در یاخته‌های شش‌ها ساکن می‌شود.
4. آنفلوآنزا معمولاً با نشانه‌هایی مانند تب، بدن‌درد و سرفه همراه است.
5. بعضی نشانه‌های کووید ۱۹ شبیه آنفلوآنزاست، اما تشخیص دقیق آن با آزمایش پزشکی انجام می‌شود.

❤️ بیماری‌های غیرواگیر

1. بیماری‌های غیرواگیر در اثر میکروب‌ها ایجاد نمی‌شوند.
2. این بیماری‌ها ممکن است به دلیل اختلال در کار دستگاه‌های بدن ایجاد شوند.
3. نوع تغذیه در ایجاد بعضی بیماری‌های غیرواگیر نقش دارد.
4. کمبود غذاهای کلسیم‌دار می‌تواند باعث نرم ماندن استخوان‌ها و افزایش احتمال شکستگی شود.
5. مصرف زیاد غذاهای پرنمک و سرخ‌شده با روغن فراوان خطر فشار خون را افزایش می‌دهد.
6. بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت، فشار خون و سرطان از نمونه‌های بیماری‌های غیرواگیر هستند.

🥗 رفتارهای سالم

1. برای حفظ سلامت باید رفتارهای درست و سالم داشته باشیم.
2. مسواک زدن به حفظ سلامت دندان‌ها کمک می‌کند.
3. نباید اجسام سخت را با دندان بشکنیم.
4. خوردن غذاهای کلسیم‌دار و پروتئین‌دار برای سلامت دندان‌ها مفید است.
5. درست نشستن و درست راه رفتن به سلامت ستون مهره‌ها کمک می‌کند.
6. ورزش باعث تقویت ماهیچه‌ها و قلب و افزایش نشاط می‌شود.

🚦 پیشگیری از حوادث

1. بی‌دقتی هنگام عبور از خیابان می‌تواند سلامت ما را به خطر بیندازد.
2. باید به علائم راهنمایی و رانندگی توجه کنیم.
3. بازی‌ها و شوخی‌های خطرناک می‌توانند باعث آسیب‌های جدی شوند.
4. آتش‌بازی نیز یکی از عوامل تهدیدکننده‌ی سلامت کودکان و نوجوانان است.
5. در حفظ سلامت، پیشگیری بهتر از درمان است.

🤝 سلامت روح و روان

1. سلامت فقط به بدن مربوط نمی‌شود.
2. کمک کردن به دیگران، مهربانی، خوش‌رویی و رفتار محترمانه با اطرافیان به سلامت روح و روان کمک می‌کند.

⭐ نکات خیلی مهم امتحانی

• بیماری قابل انتقال از فردی به فرد دیگر = بیماری واگیر
• عامل بسیاری از بیماری‌های واگیر = میکروب
• پشه می‌تواند ناقل مالاریا و سگ ناقل هاری باشد.
• دو سد دفاعی بدن = پوست و مخاط / گلبول‌های سفید
• گلبول سفیدی که میکروب‌ها را می‌خورد = بیگانه‌خوار
• ماده‌ای که بعضی گلبول‌های سفید ترشح می‌کنند = پادتن
• همه‌ی باکتری‌ها مضر نیستند؛ بعضی باکتری‌ها در روده و پوست مفید هستند.
• برای درمان بیماری نباید خودسرانه دارو مصرف کرد.
• مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک باعث مقاومت میکروب‌ها می‌شود.
• ورزش و غذای کافی و متنوع باعث افزایش مقاومت بدن می‌شوند.
• واکسن باعث می‌شود گلبول‌های سفید پادتن تولید کنند.
• سرماخوردگی و آنفلوآنزا دو بیماری متفاوت هستند.
• بیماری‌های غیرواگیر در اثر میکروب‌ها ایجاد نمی‌شوند.
• مصرف زیاد نمک و غذاهای سرخ‌شده می‌تواند خطر فشار خون را افزایش دهد.
• کمبود مواد غذایی کلسیم‌دار می‌تواند به سلامت استخوان‌ها آسیب بزند.
• ورزش باعث تقویت ماهیچه‌ها و قلب می‌شود.
• رعایت قوانین عبور و مرور و دوری از رفتارهای خطرناک، از راه‌های حفظ سلامت و پیشگیری از آسیب است.
• پیشگیری بهتر از درمان است.