🔬درس ۴: «سفر به اعماق زمین»

🌎 چگونه درباره‌ی درون زمین اطلاعات به دست می‌آوریم؟

1. انسان نمی‌تواند مستقیماً به اعماق زمین سفر کند.
2. دانشمندان برای شناخت درون زمین از امواج لرزه‌ای استفاده می‌کنند.
3. آن‌ها همچنین از بررسی مواد مذاب خارج‌شده از آتشفشان‌ها و ترکیبات موجود در چشمه‌های آب گرم اطلاعاتی درباره‌ی درون زمین به دست می‌آورند.
4. امواج لرزه‌ای می‌توانند از سنگ‌های مختلف درون زمین عبور کنند و در برخورد با بعضی مرزها منعکس شوند.

📳 لرزش و امواج لرزه‌ای

1. در اثر شکستن ناگهانی سنگ‌های درون زمین، زمین‌لرزه ایجاد می‌شود.
2. انرژی آزادشده از زمین‌لرزه به صورت موج به سطح زمین می‌رسد.
3. به این موج‌ها امواج لرزه‌ای می‌گویند.
4. محل آزاد شدن انرژی زمین‌لرزه را کانون زمین‌لرزه می‌نامند.
5. امواج لرزه‌ای در مواد مختلف با سرعت یکسانی حرکت نمی‌کنند.

⚡ سرعت انتشار امواج

1. امواج لرزه‌ای در مواد سخت و متراکم، سریع‌تر حرکت می‌کنند.
2. در مواد نرم و کم‌تراکم، کندتر حرکت می‌کنند.
3. در آزمایش میزها، ترتیب سرعت انتقال لرزش چنین بود:

میز آهنی ← میز پلاستیکی ← میز چوبی

4. دانشمندان با بررسی تغییر سرعت امواج لرزه‌ای در قسمت‌های مختلف زمین، درباره‌ی جنس و ویژگی لایه‌های درونی زمین اطلاعات به دست می‌آورند.

🪨 لایه‌های زمین از نظر ترکیب مواد

زمین از نظر ترکیب شیمیایی به سه لایه تقسیم می‌شود:

1️⃣ پوسته

1. پوسته خارجی‌ترین لایه‌ی زمین است.
2. ما روی پوسته زندگی می‌کنیم.
3. ذخایری مانند نفت، گاز و زغال‌سنگ و همچنین معادن فلزی و غیرفلزی در پوسته قرار دارند.
4. سفره‌های آب زیرزمینی نیز در پوسته قرار دارند.

2️⃣ گوشته

1. گوشته لایه‌ی میانی زمین است.
2. از زیر پوسته شروع شده و تا هسته ادامه دارد.
3. جنس سنگ‌های گوشته با سنگ‌های پوسته و هسته متفاوت است.

3️⃣ هسته

1. هسته در مرکز زمین قرار دارد.
2. بخش زیادی از هسته از آهن و نیکل تشکیل شده است.

🌍 لایه‌های زمین از نظر حالت مواد

از نظر حالت مواد، زمین به پنج بخش تقسیم می‌شود:

🪨 ۱. سنگ‌کره

1. سنگ‌کره شامل پوسته و قسمت جامد بالایی گوشته است.
2. ضخامت آن حدود ۱۰۰ کیلومتر است.
3. سنگ‌کره روی خمیرکره حرکت می‌کند.

🟠 ۲. خمیرکره

1. خمیرکره حالتی خمیری دارد.
2. از زیر سنگ‌کره شروع می‌شود و تا عمق حدود ۳۵۰ کیلومتری ادامه دارد.
3. منشأ بیشتر آتشفشان‌ها و زمین‌لرزه‌ها به این قسمت مربوط است.
4. خمیرکره و بخش جامد بالای گوشته، روی هم گوشته‌ی بالایی را تشکیل می‌دهند.

🪨 ۳. گوشته‌ی زیرین

1. گوشته‌ی زیرین جامد است.
2. از زیر خمیرکره تا ابتدای هسته‌ی خارجی ادامه دارد.

🔥 ۴. هسته‌ی خارجی

1. هسته‌ی خارجی در حالت مذاب است.
2. بین گوشته‌ی زیرین و هسته‌ی داخلی قرار دارد.

⚫ ۵. هسته‌ی داخلی

1. هسته‌ی داخلی جامد است.
2. در مرکز زمین قرار دارد.
3. نکته‌ی جالب این است که با وجود عمق بیشتر، هسته‌ی داخلی جامد است؛ در حالی که هسته‌ی خارجی مایع است.

🔄 حرکت سنگ‌کره و پدیده‌های زمین

1. قطعات سنگ‌کره روی خمیرکره حرکت می‌کنند.
2. این حرکت می‌تواند باعث ایجاد پدیده‌های مختلف شود، از جمله:
   • 🌊 ایجاد پوسته‌ی جدید و افزایش وسعت اقیانوس‌ها
   • 🕳️ ایجاد گودال‌های اقیانوسی
   • 🌋 ایجاد کوه‌های آتشفشانی
   • 🌍 ایجاد زمین‌لرزه
   • 🏝️ ایجاد جزایر قوسی
   • 🏔️ کوه‌زایی
   • ⛰️ افزایش ارتفاع کوه‌ها

⭐ نکات خیلی مهم امتحانی

• برای شناخت درون زمین از امواج لرزه‌ای، مواد مذاب آتشفشان‌ها و چشمه‌های آب گرم استفاده می‌شود.
• شکستن ناگهانی سنگ‌های درون زمین باعث زمین‌لرزه می‌شود.
• انرژی زمین‌لرزه به صورت امواج لرزه‌ای منتشر می‌شود.
• محل آزاد شدن انرژی زمین‌لرزه = کانون زمین‌لرزه
• امواج در مواد سخت و متراکم سریع‌تر و در مواد نرم و کم‌تراکم کندتر حرکت می‌کنند.
• زمین از نظر ترکیب شیمیایی دارای سه لایه است: پوسته، گوشته، هسته.
• پوسته محل زندگی ما و محل وجود ذخایر نفت، گاز، زغال‌سنگ و بسیاری از معادن است.
• هسته بیشتر از آهن و نیکل تشکیل شده است.
• زمین از نظر حالت مواد دارای پنج بخش است: سنگ‌کره، خمیرکره، گوشته‌ی زیرین، هسته‌ی خارجی، هسته‌ی داخلی.
• سنگ‌کره جامد است و روی خمیرکره حرکت می‌کند.
• خمیرکره حالت خمیری دارد.
• هسته‌ی خارجی مایع (مذاب) است.
• هسته‌ی داخلی جامد است.
• حرکت قطعات سنگ‌کره می‌تواند باعث زلزله، آتشفشان، کوه‌زایی و ایجاد گودال‌های اقیانوسی شود.