🔬درس ۶: «ورزش و نیرو (۱)»

💪 نیرو چیست؟

1. نیرو در همه‌ی فعالیت‌های روزمره‌ی ما وجود دارد.
2. خودِ نیرو را نمی‌بینیم، اما می‌توانیم اثر آن بر اجسام را مشاهده یا احساس کنیم.
3. هل دادن و کشیدن همان وارد کردن نیرو به یک جسم است.
4. برای حرکت دادن یک جسم معمولاً باید به آن نیرو وارد کنیم.
5. نمونه‌ها:
   • 🏋️ وزنه‌برداری → نیرو باعث حرکت وزنه به سمت بالا می‌شود.
   • 🏹 تیراندازی → نیرو باعث حرکت تیر به جلو می‌شود.
   • 🏓 پینگ‌پنگ → نیرو می‌تواند جهت حرکت توپ را تغییر دهد.
   • 🪁 بادبادک → نیروی باد باعث حرکت بادبادک می‌شود.
   • ⚽ دروازه‌بان → با وارد کردن نیرو، جهت توپ را تغییر می‌دهد.

🔄 اثرهای نیرو بر جسم

وقتی به جسمی نیرو وارد می‌کنیم، ممکن است:

1. جسم شروع به حرکت کند.
2. حرکت جسم کندتر شود.
3. حرکت جسم سریع‌تر شود.
4. جسم متوقف شود.
5. جهت حرکت جسم تغییر کند.
6. شکل جسم نیز در بعضی موارد با وارد کردن نیرو تغییر می‌کند.

🚪 هل دادن و کشیدن

1. بستن کشوی میز نمونه‌ای از هل دادن است.
2. بلند کردن کیف از روی زمین نمونه‌ای از کشیدن است.
3. باز کردن درِ اتاق می‌تواند هم با کشیدن و هم با هل دادن انجام شود.
4. شوت کردن توپ نمونه‌ای از وارد کردن نیرو به وسیله‌ی هل دادن است.
5. آهن‌ربا نیز می‌تواند بدون تماس مستقیم، یک قطعه‌ی آهنی را به سمت خود بکشد.

🤝 نیرو؛ اثر متقابل دو جسم

1. نیرو نتیجه‌ی اثر متقابل بین دو جسم است.
2. برای ایجاد نیرو، حداقل باید دو جسم بر یکدیگر اثر بگذارند.
3. اگر شخصی فقط کنار یک خودرو بایستد، خودرو به دلیل ایستادن او حرکت نمی‌کند.
4. وقتی شخص خودرو را هل می‌دهد، بین شخص و خودرو نیرو ایجاد می‌شود.
5. در طناب‌کشی نیز دو گروه به طناب نیرو وارد می‌کنند.

🧲 نیرو بدون تماس

1. همیشه لازم نیست دو جسم با یکدیگر تماس داشته باشند.
2. آهن‌ربا می‌تواند بدون تماس مستقیم، قطعه‌ی آهنی را به سمت خود بکشد.
3. بنابراین بعضی نیروها می‌توانند بدون تماس مستقیم بین دو جسم ایجاد شوند.

🪢 طناب‌کشی و نیروهای مخالف

1. در طناب‌کشی، دو گروه در دو جهت مخالف نیرو وارد می‌کنند.
2. اگر نیروی دو گروه برابر باشد، نیروها اثر یکدیگر را خنثی می‌کنند و طناب حرکت نمی‌کند.
3. اگر یک گروه نیروی بیشتری وارد کند، طناب به سمت همان گروه حرکت می‌کند.
4. بنابراین جهت حرکت جسم به نیروی خالص وارد بر آن بستگی دارد.

➕ ترکیب نیروها

1. اگر دو نفر یک جسم را در یک جهت هل دهند، نیروهای آن‌ها با هم ترکیب می‌شوند.
2. در این حالت، نیروی خالص بیشتری به جسم وارد می‌شود.
3. جسم راحت‌تر و سریع‌تر حرکت می‌کند.
4. اگر دو نفر از دو جهت مخالف به جسم نیرو وارد کنند، نیروها ممکن است یکدیگر را خنثی کنند.
5. وقتی نیروهای دو طرف برابر باشند، جسم حرکت نمی‌کند.

⚖️ نیروی خالص

1. اگر نیروهای واردشده به جسم برابر و در جهت مخالف باشند، نیروی خالص صفر است.
2. در این حالت جسم حرکت نمی‌کند یا تغییر حرکت نمی‌دهد.
3. اگر یکی از نیروها بیشتر باشد، نیروی خالص به سمت نیروی بزرگ‌تر خواهد بود.
4. جسم در جهت نیروی خالص حرکت می‌کند.
5. در آزمایش چهارچرخه، وقتی وزنه‌های دو طرف برابر بودند، چهارچرخه ثابت می‌ماند.
6. وقتی یک طرف وزنه‌ی بیشتری داشت، چهارچرخه به سمت وزنه‌ی سنگین‌تر حرکت کرد.

🚗 شرط شروع حرکت جسم

1. برای حرکت دادن جسم باید نیروی کافی به آن وارد شود.
2. این نیرو باید بتواند بر نیروهایی که مانع حرکت جسم می‌شوند غلبه کند.
3. اگر نیروهای مخالف برابر باشند، جسم حرکت نمی‌کند.
4. اگر نیروی یک طرف بیشتر باشد، جسم به سمت نیروی بیشتر حرکت می‌کند.

⭐ نکات خیلی مهم امتحانی

• هل دادن و کشیدن = وارد کردن نیرو
• نیرو را نمی‌بینیم، اما اثر آن را مشاهده یا احساس می‌کنیم.
• نیرو می‌تواند باعث شروع حرکت، توقف، کند شدن، سریع شدن یا تغییر جهت حرکت شود.
• نیرو نتیجه‌ی اثر متقابل دو جسم است.
• برای ایجاد نیرو حداقل دو جسم باید بر یکدیگر اثر بگذارند.
• آهن‌ربا می‌تواند بدون تماس مستقیم، جسم آهنی را بکشد.
• در طناب‌کشی، اگر نیروهای دو طرف برابر باشند، طناب حرکت نمی‌کند.
• اگر نیروهای دو طرف برابر نباشند، جسم به سمت نیروی بیشتر حرکت می‌کند.
• نیروهای هم‌جهت با یکدیگر ترکیب می‌شوند.
• نیروهای برابر و مخالف یکدیگر را خنثی می‌کنند.
• نیروی خالص یعنی اثر نهایی نیروهای واردشده بر جسم.
• اگر نیروی خالص صفر باشد، جسم تغییر حرکتی ندارد.
• برای شروع حرکت جسم باید نیروی کافی وارد شود.
• در آزمایش چهارچرخه، وزنه‌های برابر → حرکت نکردن؛ وزنه‌ی نابرابر → حرکت به سمت وزنه‌ی سنگین‌تر.