علوم تجربی ششم
نیروهای غیرتماسی
- بعضی نیروها بدون تماس دو جسم با یکدیگر ایجاد می‌شوند.
- نیروی گرانشی، مغناطیسی و الکتریکی از نیروهای غیرتماسی هستند.
- نیروی گرانشی زمین همه اجسام را به سمت زمین می‌کشد.
- نیروی جاذبه‌ای که زمین به هر جسم وارد می‌کند، وزن آن جسم نام دارد.
- نیروی مغناطیسی باعث جذب یا دفع آهن‌رباها می‌شود.
- قطب‌های همنام آهن‌ربا یکدیگر را دفع و قطب‌های ناهمنام یکدیگر را جذب می‌کنند.
- نیروی الکتریکی می‌تواند بین اجسام باردار بدون تماس ایجاد شود.
جرم و وزن
- جرم به مقدار ماده تشکیل‌دهنده جسم بستگی دارد.
- واحد جرم کیلوگرم و وسیله اندازه‌گیری آن ترازو است.
- وزن یک نیرو است و با نیروسنج اندازه‌گیری می‌شود.
- واحد نیرو نیوتون است.
- وزن یک جسم یک کیلوگرمی روی زمین تقریباً ۱۰ نیوتون است.
اصطکاک
- اصطکاک نیرویی است که معمولاً در خلاف جهت حرکت جسم وارد می‌شود.
- اصطکاک باعث کند شدن و در نهایت توقف اجسام متحرک می‌شود.
- هرچه سطح ناهموارتر باشد، اصطکاک بیشتر است.
- سطح‌های صاف و صیقلی اصطکاک کمتری ایجاد می‌کنند.
- اصطکاک در بعضی موارد مفید و در بعضی موارد نامطلوب است.
- هنگام ترمز کردن خودرو و بالا رفتن از کوه، اصطکاک بیشتر مفید است.
- هنگام اسکی، هل دادن اجسام سنگین و حرکت اجزای دوچرخه، اصطکاک کمتر مطلوب است.
- برای افزایش اصطکاک خودرو در برف و یخ از زنجیر چرخ، لاستیک عاج‌دار و شن و نمک استفاده می‌شود.
- برای کاهش اصطکاک از روغن، گریس، چرخ، ساچمه و بلبرینگ استفاده می‌شود.
- چرخ‌ها با کاهش اصطکاک، جابه‌جایی اجسام سنگین را آسان‌تر می‌کنند.
مقاومت هوا و آب
- هوا و آب نیز در برابر حرکت اجسام مقاومت ایجاد می‌کنند.
- مقاومت هوا یا نیروی پسا در خلاف جهت حرکت جسم وارد می‌شود.
- مقاومت آب از مقاومت هوا بیشتر است.
- هرچه سطح جسم در برابر هوا بیشتر باشد، مقاومت هوا بیشتر می‌شود.
- اجسام آیرودینامیک با شکل کشیده، صاف و مناسب، مقاومت هوای کمتری دارند.
- باز شدن چتر پشت هواپیما باعث افزایش مقاومت هوا و کاهش سرعت آن می‌شود.
نیروی بالابری و پرواز
- با افزایش سرعت هوا روی یک سطح، فشار هوا در آن قسمت کاهش می‌یابد.
- در بال هواپیما، سرعت هوا در بالای بال بیشتر از زیر آن است؛ در نتیجه اختلاف فشار ایجاد می‌شود.
- اختلاف فشار باعث ایجاد نیروی رو به بالا به نام نیروی بالابری می‌شود.
- نیروهای مهم وارد بر هواپیما شامل نیروی بالابری، جاذبه، مقاومت هوا و نیروی رانش هستند.
- شکل بال هواپیما به گونه‌ای طراحی شده است که نیروی بالابری ایجاد کند.