علوم هفتم
📝خلاصه نکات فصل10
🎯آزمون فصل10
دما
- دما میزان گرمی یا سردی یک جسم را نشان می‌دهد.
- هرچه جسم گرم‌تر باشد، دمای آن بیشتر است.
- برای اندازه‌گیری دقیق دما از دماسنج استفاده می‌شود.
- واحد اندازه‌گیری دما در این فصل درجه سلسیوس است.
- آب در فشار یک اتمسفر در دمای صفر درجه سلسیوس یخ می‌زند و در ۱۰۰ درجه سلسیوس می‌جوشد.
دماسنج
- دماسنج وسیله‌ای برای اندازه‌گیری دماست.
- در دماسنج‌های جیوه‌ای و الکلی، با افزایش دما مایع منبسط شده و در لوله بالا می‌رود.
- برای درجه‌بندی دماسنج:
- آب و یخ → صفر درجه
- بخار آب در حال جوش → ۱۰۰ درجه
- فاصله بین این دو به ۱۰۰ قسمت مساوی تقسیم می‌شود.
- برای اندازه‌گیری دمای جسم باید مخزن دماسنج با جسم تماس داشته باشد و تا ثابت شدن ارتفاع مایع صبر کرد.
- لوله دماسنج را باریک می‌سازند تا تغییر کم حجم مایع، تغییر ارتفاع قابل مشاهده‌ای ایجاد کند.
گرما و دمای تعادل
- گرما انرژی‌ای است که به علت اختلاف دما از جسم گرم‌تر به جسم سردتر منتقل می‌شود.
- گرما به طور طبیعی از جسم گرم به جسم سرد منتقل می‌شود.
- انتقال گرما تا زمانی ادامه دارد که دو جسم به دمای یکسان برسند.
- دمای یکسان دو جسم پس از تبادل گرما، «دمای تعادل» نام دارد.
- جسم گرم انرژی از دست می‌دهد و جسم سرد انرژی دریافت می‌کند.
- واحد گرما ژول (J) است.
- با افزایش دما، جنبش مولکول‌های جسم بیشتر می‌شود.
روش‌های انتقال گرما
رسانش
- انتقال گرما در اثر تماس مستقیم ذرات ماده با یکدیگر است.
- بیشتر در جامدات، به‌ویژه فلزها، اهمیت دارد.
- مس رسانایی گرمایی بیشتری نسبت به آلومینیوم و آهن دارد.
- فلزها معمولاً رسانای گرما هستند.
- شیشه، چوب، لاستیک، هوا، پشم و چوب‌پنبه نارسانا یا عایق گرما هستند.
- وجود هوای محبوس در پشم شیشه و فایبرگلاس باعث عایق بودن آنها می‌شود.
همرفت
- انتقال گرما به وسیله جابه‌جایی مایع یا گاز است.
- ماده گرم‌شده منبسط، سبک‌تر و به سمت بالا حرکت می‌کند.
- ماده سردتر جای ماده گرم را می‌گیرد.
- همرفت در مایعات و گازها رخ می‌دهد.
- جریان‌های همرفتی در هوا باعث ایجاد باد می‌شوند.
- نسیم دریا نمونه‌ای از همرفت است.
- در روز، هوا از سمت دریا به سمت خشکی حرکت می‌کند.
- در شب، جهت حرکت هوا برعکس می‌شود.
تابش
- تابش برای انتقال گرما به محیط مادی نیاز ندارد.
- انرژی خورشید از طریق تابش و از فضای خالی به زمین می‌رسد.
- همه اجسام تابش دارند، اما اجسام گرم‌تر انرژی تابشی بیشتری منتشر می‌کنند.
- اجسام تیره و ناهموار تابش بیشتری جذب می‌کنند.
- اجسام صاف و براق تابش بیشتری بازتاب می‌کنند.
- آسفالت نسبت به آینه تابش خورشید را بیشتر جذب می‌کند.
کاربرد انتقال گرما در خودرو
- افزایش بیش از حد دمای موتور می‌تواند باعث آسیب یا سوختن موتور شود.
- رادیاتور گرمای موتور را به محیط منتقل می‌کند.
- رادیاتور معمولاً فلزی، تیره‌رنگ و دارای سطح بزرگ است.
- در خنک کردن موتور از رسانش، همرفت و تابش استفاده می‌شود.
- فن رادیاتور با دور کردن هوای داغ، به خنک شدن موتور کمک می‌کند.
کاهش اتلاف گرما در خانه
- در فصل سرد، اختلاف دمای داخل و خارج خانه باعث انتقال گرما به بیرون و اتلاف انرژی می‌شود.
- عایق‌بندی ساختمان باعث کاهش اتلاف گرما و کاهش مصرف سوخت و برق می‌شود.
- پنجره‌های دوجداره، عایق سقف و دیوار و استفاده از مواد عایق به کاهش اتلاف انرژی کمک می‌کنند.
- در مناطق سردسیر از موادی مانند یونولیت، پشم شیشه و دیوارهای عایق استفاده می‌شود.
- دمای مناسب خانه، مدرسه و محل کار در فصل سرد حدود ۱۸ تا ۲۱ درجه سلسیوس است.
دمابان یا فلاسک خلأ
- دمابان برای گرم یا سرد نگه داشتن نوشیدنی‌ها طراحی شده است.
- با کاهش هر سه روش انتقال گرما، تغییر دمای محتویات بسیار کم می‌شود.
- فلاسک دارای بطری شیشه‌ای دوجداره و فضای خلأ بین دو جداره است.
- سطوح نقره‌اندود نیز به کاهش انتقال گرما از طریق تابش کمک می‌کنند.