علوم هفتم
📝خلاصه نکات فصل11
🎯آزمون فصل11
یاخته؛ کوچک‌ترین واحد زنده
- همه جانداران از یاخته (سلول) ساخته شده‌اند.
- باکتری یک جاندار تک‌یاخته‌ای است؛ بسیاری از جانداران از تعداد زیادی یاخته تشکیل شده‌اند.
- یاخته کوچک‌ترین واحد سازنده و عملکردی جانداران است.
- یاخته‌های بدن مانند پوستی، ماهیچه‌ای، عصبی و خونی از نظر شکل و کار با هم تفاوت دارند.
بخش‌های اصلی یاخته
- همه یاخته‌ها دارای سه بخش اصلی هستند:
- غشای یاخته
- سیتوپلاسم یا میان‌یاخته
- هسته
- غشای یاخته از یاخته محافظت کرده و ورود و خروج مواد را تنظیم می‌کند.
- غشا دارای نفوذپذیری انتخابی است؛ یعنی فقط مواد مورد نیاز را وارد و مواد زائد را خارج می‌کند.
- سیتوپلاسم محل قرارگیری اندامک‌ها و مواد مورد نیاز یاخته است.
- هسته فعالیت‌ها و ویژگی‌های یاخته مانند شکل و اندازه را تنظیم می‌کند.
- در یاخته‌های گیاهان، جانوران، قارچ‌ها و آغازیان، هسته دارای پوشش است؛ اما در باکتری‌ها مواد هسته‌ای پوشش‌دار نیستند.
اندامک‌های یاخته
- میتوکندری: تولید انرژی
- ریبوزوم: ساخت پروتئین
- دستگاه گلژی: بسته‌بندی و ترشح مواد
- شبکه آندوپلاسمی: ارتباط و انتقال مواد در یاخته
- واکوئل: ذخیره آب، مواد غذایی و مواد دفعی
- هسته: کنترل و تنظیم فعالیت‌های یاخته
- کلروپلاست: انجام فتوسنتز در یاخته‌های گیاهی
رنگ‌آمیزی یاخته‌ها
- بعضی یاخته‌ها بدون رنگ‌آمیزی به‌خوبی دیده نمی‌شوند.
- رنگ‌آمیزی باعث واضح‌تر شدن بخش‌های مختلف یاخته می‌شود.
- آبی متیل و لوگول از رنگ‌های مورد استفاده در مشاهده یاخته‌ها هستند.
- لوگول برای شناسایی نشاسته به کار می‌رود.
یاخته گیاهی و جانوری
- یاخته گیاهی دارای دیواره یاخته‌ای و کلروپلاست است؛ یاخته جانوری این دو را ندارد.
- یاخته گیاهی معمولاً شکل منظم‌تری دارد.
- میتوکندری در هر دو نوع یاخته وجود دارد.
- واکوئل مرکزی در یاخته گیاهی وجود دارد و در یاخته جانوری به این شکل وجود ندارد.
سازمان‌بندی یاخته‌ها
- جانداران تک‌یاخته‌ای فقط یک یاخته دارند و همه فعالیت‌های حیاتی را همان یاخته انجام می‌دهد.
- برخی جانداران پر‌یاخته‌ای ساده از تعدادی یاخته تشکیل شده‌اند که هر یاخته می‌تواند فعالیت حیاتی خود را مستقل انجام دهد.
- در جانداران پر‌یاخته‌ای پیشرفته، بین یاخته‌ها تقسیم کار وجود دارد.
- شکل و اندازه یاخته‌ها با کاری که انجام می‌دهند تناسب دارد.
- یاخته‌های عصبی برای انتقال پیام، دراز و کشیده‌اند.
- یاخته‌های خونی برای حرکت آسان در رگ‌ها شکل گرد دارند.
- یاخته‌های پوششی در بخش‌های محافظتی ضخیم و فشرده و در بخش‌های تبادل مواد نازک هستند.
- آوندهای گیاهی به شکل دراز و لوله‌ای هستند و انتقال مواد را انجام می‌دهند.
سطوح سازمان‌بندی بدن
- اجتماع یاخته‌های مشابه و همکار → بافت
- قرار گرفتن بافت‌های مختلف در کنار هم → اندام
- همکاری اندام‌ها → دستگاه
- همکاری دستگاه‌ها → موجود زنده
ترتیب سازمان‌بندی:
یاخته ← بافت ← اندام ← دستگاه ← موجود زنده
چهار بافت اصلی بدن
- بافت پوششی
- بافت پیوندی
- بافت عصبی
- بافت ماهیچه‌ای