علوم هفتم
📝خلاصه نکات فصل12
🎯آزمون فصل12
مواد مغذی
- مواد مغذی برای تأمین ماده، انرژی و حفظ سلامت بدن ضروری‌اند.
- مواد مغذی شامل کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها، پروتئین‌ها، ویتامین‌ها، مواد معدنی و آب هستند.
- وجود علامت استاندارد روی محصولات نشان‌دهنده رعایت استانداردهای لازم در تولید آنهاست.
کربوهیدرات‌ها
- کربوهیدرات‌ها انرژی مورد نیاز بدن را تأمین می‌کنند.
- نشاسته نوعی کربوهیدرات مرکب است و در گیاهان ساخته می‌شود.
- گلوکز کربوهیدرات ساده است و از به‌هم‌پیوستن مولکول‌های گلوکز، نشاسته تشکیل می‌شود.
- لوگول یا محلول ید، وجود نشاسته را با ایجاد رنگ آبی تیره یا بنفش نشان می‌دهد.
- نان و سیب‌زمینی مقدار قابل‌توجهی نشاسته دارند.
- سلولز نیز نوعی کربوهیدرات مرکب و ساخته‌شده از گلوکز است.
- بدن انسان نمی‌تواند از سلولز انرژی دریافت کند، اما مصرف مواد غذایی دارای سلولز برای سلامت مفید است.
چربی‌ها
- چربی‌ها در ساخت غشای یاخته‌ها نقش دارند.
- بافت چربی از اندام‌های داخلی بدن در برابر ضربه و آسیب محافظت می‌کند.
- چربی‌ها منبع انرژی‌اند و یک گرم چربی تقریباً دو برابر یک گرم کربوهیدرات انرژی تولید می‌کند.
- چربی در یاخته‌های بافت چربی ذخیره می‌شود.
- چربی‌ها به دو نوع گیاهی و جانوری تقسیم می‌شوند.
- چربی‌های گیاهی مانند روغن زیتون و کنجد معمولاً در دمای معمولی مایع‌اند.
- چربی‌های جانوری معمولاً در دمای معمولی جامدند.
- مصرف زیاد چربی‌های جامد می‌تواند خطر تنگ شدن رگ‌ها و سکته قلبی را افزایش دهد.
پروتئین‌ها
- پروتئین‌ها برای ساخت یاخته‌ها و بافت‌های بدن، به‌ویژه بافت ماهیچه‌ای، ضروری‌اند.
- پروتئین‌ها از مولکول‌هایی به نام آمینواسید ساخته شده‌اند.
- پروتئین‌ها در دستگاه گوارش به آمینواسیدها تجزیه می‌شوند.
- برخی آمینواسیدها توسط بدن ساخته می‌شوند و برخی دیگر باید از طریق غذا دریافت شوند.
- آمینواسیدهایی که بدن نمی‌تواند بسازد، «آمینواسیدهای ضروری» نام دارند.
- منابع پروتئین شامل گوشت، مرغ، ماهی، حبوبات، غلات و بادام‌زمینی هستند.
- شیر و تخم‌مرغ منابع غنی آمینواسیدهای ضروری‌اند.
- بیشتر پروتئین‌های گیاهی بعضی آمینواسیدهای ضروری را ندارند؛ بنابراین در رژیم غذایی گیاهی باید تنوع غذایی رعایت شود.
ویتامین‌ها
- بدن به مقدار کمی ویتامین نیاز دارد، اما کمبود آنها می‌تواند رشد و عملکرد دستگاه‌های بدن را مختل کند.
- ویتامین‌ها به دو گروه محلول در آب و محلول در چربی تقسیم می‌شوند.
- ویتامین‌های C و گروه B محلول در آب‌اند و در بدن ذخیره نمی‌شوند.
- ویتامین C در سلامت پوست و لثه نقش دارد.
- ویتامین‌های گروه B در پیشگیری از کم‌خونی و ریزش مو نقش دارند.
- ویتامین‌های A و D محلول در چربی‌اند.
- ویتامین A در سلامت چشم و بینایی، به‌ویژه در نور کم، نقش دارد.
- هویج و گوجه‌فرنگی موادی دارند که در بدن به ویتامین A تبدیل می‌شوند.
- ویتامین D برای جذب کلسیم و استحکام استخوان‌ها ضروری است.
- کمبود ویتامین D می‌تواند باعث نرم شدن و تغییر شکل استخوان‌ها شود.
- بدن می‌تواند با کمک نور خورشید ویتامین D بسازد.
- ویتامین‌ها نباید بدون تجویز پزشک مصرف شوند.
مواد معدنی
- کلسیم و آهن از مواد معدنی مهم بدن هستند.
- کلسیم یکی از مواد اصلی استخوان‌هاست.
- آهن در ساختار گلبول‌های قرمز خون وجود دارد.
- کمبود آهن می‌تواند باعث کم‌خونی، خستگی و رنگ‌پریدگی شود.
- مواد معدنی از خاک وارد گیاهان و سپس از راه غذا وارد بدن انسان و جانوران می‌شوند.
- ید در غذاهای دریایی فراوان است و در تنظیم فعالیت یاخته‌ها و رشد بدن نقش دارد.
- سدیم در بسیاری از مواد غذایی و نمک خوراکی وجود دارد.
- مصرف زیاد سدیم یا نمک خطر فشار خون و پوکی استخوان را افزایش می‌دهد.
- نمک خوراکی از سدیم و کلر ساخته شده و برای پیشگیری از کمبود ید به آن ید اضافه می‌شود.
- مصرف بیش از ۵ گرم نمک در روز برای سلامت زیان‌آور است.
آب
- آب در اطراف و درون یاخته‌های بدن وجود دارد.
- بسیاری از مواد مغذی و مواد زائد به صورت محلول در آب جابه‌جا می‌شوند.
- مقدار آب مورد نیاز افراد یکسان نیست و به عواملی مانند وضعیت سلامت، سوخت‌وساز، تغذیه، دمای هوا و رطوبت بستگی دارد.
تغذیه سالم
- تغذیه سالم باید همه مواد مغذی را به مقدار کافی به بدن برساند و انرژی مورد نیاز را تأمین کند.
- غذا باید به روش بهداشتی و سالم تهیه شود.
- غذاهای آب‌پز و بخارپز معمولاً سالم‌تر از غذاهای سرخ‌شده‌اند.
- میوه‌ها میان‌وعده سالم محسوب می‌شوند.
- مصرف زیاد پفک، شکلات و شیرینی بین وعده‌های اصلی از عادت‌های غذایی نادرست است.
- توجه به برچسب مواد غذایی به شناخت مقدار مواد مغذی و انرژی خوراکی کمک می‌کند.
- هرچه تنوع مواد مغذی یک خوراکی بیشتر باشد، ارزش غذایی آن بیشتر است.