فصل سیزدهم: سفر غذا – فیلم های آموزشی محمّد آهنگرداودی

علوم هفتم

📝خلاصه نکات فصل13

🎯آزمون فصل13

دستگاه گوارش

دستگاه گوارش غذا را خرد و تجزیه می‌کند تا مواد مغذی به مولکول‌های قابل جذب تبدیل شوند.
گوارش یعنی تبدیل غذا به مولکول‌های کوچک و قابل جذب.
لوله گوارش از دهان شروع و به مخرج ختم می‌شود.
بخش‌های اصلی لوله گوارش انسان: دهان، مری، معده، روده باریک و روده بزرگ.
اندام‌های مرتبط با دستگاه گوارش شامل غدد بزاقی، کبد، کیسه صفرا و لوزالمعده هستند.
دیواره لوله گوارش دارای بافت پوششی، ماهیچه‌ای و پیوندی است.

دندان‌ها غذا را خرد می‌کنند و زبان غذا را با بزاق مخلوط می‌کند.
دندان‌های پیش برای بریدن غذا، دندان‌های نیش برای پاره کردن و سوراخ کردن و دندان‌های آسیاب برای خرد و آسیاب کردن غذا هستند.
تعداد دندان‌ها: ۸ پیش، ۴ نیش، ۸ آسیاب کوچک و ۱۲ آسیاب بزرگ.
بزاق از غدد بزاقی ترشح می‌شود و دارای آب و آنزیم است.
بعضی آنزیم‌های بزاقی نشاسته را به قندهای ساده‌تر تجزیه می‌کنند.
آنزیم‌ها موادی هستند که سرعت واکنش‌های شیمیایی را افزایش می‌دهند.
قندهای موجود در شیرینی و شکلات غذای باکتری‌های دهان هستند.
باکتری‌ها اسید تولید می‌کنند و اسید با از بین بردن مینای دندان باعث پوسیدگی می‌شود.

هنگام بلع، زبان کوچک راه بینی و اپی‌گلوت راه نای را می‌بندد تا غذا وارد مسیر تنفس نشود.
اگر غذا وارد نای شود، معمولاً باعث سرفه می‌شود.
ماهیچه‌های دیواره مری با انقباض و انبساط، غذا را به سمت معده حرکت می‌دهند.
لقمه‌های کوچک باعث جویدن بهتر و مخلوط شدن بیشتر غذا با بزاق می‌شوند.

غذا مدتی در معده باقی می‌ماند و با شیره گوارشی مخلوط می‌شود.
شیره گوارشی معده دارای اسید و آنزیم است.
انقباض ماهیچه‌های معده باعث مخلوط شدن و نرم‌تر شدن غذا می‌شود.
غذاهای چرب مدت بیشتری در معده باقی می‌مانند.
برای پیشگیری از مشکلات معده، تغذیه منظم، پرهیز از پرخوری، کاهش استرس، رعایت بهداشت غذا و خودداری از مصرف خودسرانه دارو اهمیت دارد.

مواد گوارش‌نشده وارد روده بزرگ می‌شوند.
روده بزرگ بخشی از آب و مواد معدنی باقی‌مانده را جذب می‌کند.
باکتری‌های روده بزرگ از مواد گوارش‌نشده مانند سلولز استفاده می‌کنند.
برخی باکتری‌های روده بزرگ ویتامین K و بعضی ویتامین‌های گروه B تولید می‌کنند.
روده بزرگ در تشکیل و دفع مدفوع نقش دارد.
مصرف میوه و سبزی به دلیل داشتن سلولز، حرکات روده را افزایش داده و دفع را آسان‌تر می‌کند.

لوله گوارش پرندگان دارای بخش‌هایی مانند چینه‌دان و سنگدان است که در انسان وجود ندارند.
چینه‌دان محل ذخیره و نرم و مرطوب شدن غذاست.
سنگدان در گوارش مکانیکی غذا نقش دارد.
لوله گوارش انسان دارای روده باریک و روده بزرگ است، اما در پرنده یک روده وجود دارد.

مصرف زیاد کربوهیدرات می‌تواند باعث تبدیل آنها به چربی در کبد و افزایش وزن شود.
اضافه‌وزن خطر فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهد.
کمبود وزن نیز می‌تواند خطر پوکی استخوان را افزایش دهد.
وزن بدن به عواملی مانند ماهیچه‌ها، استخوان‌ها، بافت چربی، قد، نوع و مقدار غذا و فعالیت بدنی بستگی دارد.
نوع و مقدار غذا، بافت چربی و میزان فعالیت بدنی از عواملی هستند که بیشتر تحت کنترل خود فرد قرار دارند.
فعالیت ورزشی منظم به کنترل وزن و سلامت دستگاه گوارش کمک می‌کند.

تغذیه سالم و فعالیت بدنی در پیشگیری از بیماری‌هایی مانند دیابت، بیماری‌های قلبی‌ـ‌عروقی، چربی خون بالا، فشار خون بالا و پوکی استخوان نقش دارند.
مصرف غذاهای سالم و متنوع، فعالیت بدنی و کاهش چربی اضافی بدن در پیشگیری از دیابت اهمیت دارند.
فیبر موجود در میوه‌ها، سبزی‌ها، غلات کامل، حبوبات، مغزها و دانه‌ها برای سلامت مفید است.

کارشناس تغذیه با توجه به سن، وضعیت بدن، بیماری‌ها و نیازهای فرد، برنامه غذایی مناسب ارائه می‌دهد.
کارشناسان تغذیه در مراکز درمانی، پژوهشی، باشگاه‌های ورزشی و صنایع غذایی فعالیت می‌کنند.