علوم هفتم
📝خلاصه نکات فصل15
🎯آزمون فصل15
دستگاه تنفس
- یاخته‌های بدن برای فعالیت به اکسیژن نیاز دارند و کربن‌دی‌اکسید تولید می‌کنند.
- دستگاه تنفس اکسیژن موردنیاز بدن را تأمین و کربن‌دی‌اکسید را دفع می‌کند.
- مسیر عبور هوا: بینی یا دهان ← حلق ← حنجره ← نای ← نایژه ← نایژک ← کیسه‌های هوایی.
- بینی هوا را تصفیه، گرم و مرطوب می‌کند.
- تنفس از راه بینی سالم‌تر از تنفس دهانی است.
شش‌ها و کیسه‌های هوایی
- انتهای نایژک‌ها به میلیون‌ها کیسه هوایی در شش‌ها می‌رسد.
- اطراف کیسه‌های هوایی شبکه‌ای از مویرگ‌های خونی قرار دارد.
- اکسیژن از کیسه‌های هوایی وارد خون و کربن‌دی‌اکسید از خون وارد کیسه‌های هوایی می‌شود.
- شش راست ۳ لوب و شش چپ ۲ لوب دارد.
- شش چپ به دلیل وجود قلب، باریک‌تر است؛ اما حجم دو شش تقریباً برابر است.
- غضروف‌های موجود در نای و نایژه‌ها باعث باز ماندن مجاری تنفسی می‌شوند.
دم و بازدم
- شش‌ها درون قفسه سینه قرار دارند.
- پرده دیافراگم در پایین قفسه سینه قرار دارد و در دم و بازدم نقش دارد.
- ورود هوا به شش‌ها «دم» و خروج هوا از شش‌ها «بازدم» است.
- پایین کشیدن دیافراگم باعث افزایش حجم قفسه سینه و ورود هوا به شش‌ها می‌شود.
- رها شدن دیافراگم باعث کاهش حجم قفسه سینه و خروج هوا می‌شود.
- قفسه سینه از ۲۴ دنده تشکیل شده است.
تبادل و انتقال گازها
- هوای سالم حدود ۲۱ درصد اکسیژن دارد.
- اکسیژن پس از ورود به خون، توسط خون به یاخته‌های بدن منتقل می‌شود.
- یاخته‌ها در فرایند آزاد کردن انرژی، کربن‌دی‌اکسید تولید می‌کنند.
- کربن‌دی‌اکسید از یاخته‌ها وارد خون و سپس به کیسه‌های هوایی منتقل می‌شود تا با بازدم از بدن خارج شود.
- گویچه‌های قرمز و خوناب در انتقال گازهای تنفسی نقش دارند.
- وجود کربن‌دی‌اکسید در بازدم با دمیدن در آب آهک باعث کدر شدن آن می‌شود.
تولید صدا
- حنجره بعد از حلق و در ابتدای نای قرار دارد.
- در حنجره دو تار صوتی وجود دارد.
- عبور هوا از میان تارهای صوتی باعث ارتعاش آنها و تولید صدا می‌شود.
آلودگی هوا و سیگار
- آلودگی هوا می‌تواند مقدار اکسیژن و کیفیت هوای تنفسی را کاهش دهد.
- استفاده از حمل‌ونقل عمومی، دوچرخه، سوخت‌های کم‌آلاینده، معاینه فنی خودروها و گسترش فضای سبز به کاهش آلودگی کمک می‌کند.
- دود سیگار به دستگاه تنفس آسیب می‌زند.
- سیگار احتمال بیماری‌هایی مانند سرطان ریه و ناراحتی‌های تنفسی را افزایش می‌دهد.
دستگاه دفع ادرار
- بدن علاوه بر کربن‌دی‌اکسید، مواد دفعی و سمی مانند اوره نیز تولید می‌کند.
- کلیه‌ها مواد دفعی، نمک‌ها و آب اضافی را از خون جدا و به صورت ادرار دفع می‌کنند.
- کلیه‌ها دو اندام لوبیایی‌شکل در دو طرف ستون مهره‌ها هستند.
- بخش‌های اصلی کلیه شامل قشر، بخش مرکزی، لگنچه و میزنای است.
- نفرون یا گردیزه، واحد اصلی تصفیه‌کننده کلیه است.
- نفرون‌ها اوره، نمک‌های اضافی و مقداری آب را از خون جدا و ادرار تولید می‌کنند.
- مسیر ادرار: نفرون‌ها ← لوله‌های جمع‌کننده ← لگنچه ← میزنای ← مثانه.
- مثانه ادرار را ذخیره می‌کند.
نقش کلیه در تنظیم آب بدن
- کلیه‌ها با کم و زیاد کردن مقدار آب دفع‌شده به صورت ادرار، میزان آب بدن را تنظیم می‌کنند.
- کلیه‌ها در تنظیم مقدار آب و نمک‌های بدن نقش اساسی دارند.
- سنگ کلیه و سنگ مثانه از بیماری‌های دستگاه ادراری هستند.
پوست و دفع مواد
- پوست نیز یکی از اندام‌های دفعی بدن است.
- پوست از طریق عرق، آب، نمک‌ها و برخی مواد دفعی مانند اوره را خارج می‌کند.
- عرق کردن یکی از مهم‌ترین روش‌های تنظیم دمای بدن است.
- گرما، هیجان و فعالیت بدنی باعث افزایش تعریق می‌شوند.
دفع و تأمین آب بدن
- آب از بدن از راه‌های زیر دفع می‌شود:
- کلیه‌ها و ادرار
- پوست و عرق
- دستگاه گوارش و مدفوع
- مقدار کمی از طریق بازدم
- آب بدن از طریق نوشیدن آب و مایعات و خوردن مواد غذایی تأمین می‌شود.
- نیاز بدن به آب به سن، فعالیت بدنی، آب‌وهوا، وضعیت سلامت و نوع غذا بستگی دارد.
- گرما، هوای خشک و فعالیت شدید باعث افزایش دفع آب می‌شوند.