علوم هفتم
📝خلاصه نکات فصل3
🎯آزمون فصل3
🔹 مواد در زندگی
- مواد در تمام بخش‌های زندگی انسان وجود دارند.
- نمونه مواد: چوب، فلز، گچ، شیشه، چرم، خوراکی‌ها، لباس و دارو.
- مواد کاربردهای گوناگونی در زندگی روزمره، کشاورزی، داروسازی و صنعت دارند.
- بسیاری از مواد مانند کیک میوه‌ای از چند ماده مختلف تشکیل شده‌اند.
🔹 مواد از چه چیزی ساخته شده‌اند؟
- همه مواد از ذره‌های بسیار ریزتر ساخته شده‌اند.
- این ذره‌های ریز، ویژگی‌های مواد را تعیین می‌کنند.
- به ذره‌های ریز سازنده مواد، اتم گفته می‌شود.
- اتم‌ها آن‌قدر کوچک‌اند که با چشم دیده نمی‌شوند.
- برای مطالعه اتم‌ها از مشاهده غیرمستقیم و آزمایش استفاده می‌شود.
🔹 مشاهده مستقیم و غیرمستقیم
- در مشاهده مستقیم، خود جسم یا ساختار آن مستقیماً دیده می‌شود.
- در مشاهده غیرمستقیم، با استفاده از آزمایش و شواهد درباره چیزی که مستقیماً دیده نمی‌شود، اطلاعات به دست می‌آوریم.
- اتم‌ها به دلیل اندازه بسیار کوچک، فقط به صورت غیرمستقیم مطالعه می‌شوند.
🔹 اتم و عنصر
- اتم‌ها در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و مواد را می‌سازند.
- هر ماده از یک یا چند نوع اتم تشکیل شده است.
- عنصر شکل خالصی از ماده است که فقط از یک نوع اتم تشکیل شده است.
- نمونه:
- عنصر آهن ← اتم‌های آهن
- عنصر کربن ← اتم‌های کربن
- مواد جهان تقریباً از ۹۰ نوع اتم یا عنصر ساخته شده‌اند.
🔹 ویژگی‌های عنصرها
- عنصرها ویژگی‌های یکسانی ندارند.
- ویژگی‌هایی مانند:
- رنگ
- اندازه
- جرم
- رسانایی الکتریکی
- رسانایی گرمایی
- چگالی
در عنصرهای مختلف متفاوت است.
🔹 فلزها و نافلزها
- فلزها معمولاً:
- سطح براق دارند.
- رسانای جریان برق هستند.
- قابلیت خم و مفتول شدن دارند.
- اغلب در آب فرو می‌روند.
- نافلزها معمولاً:
- سطح براق ندارند.
- نارسانا هستند؛ کربن استثناست.
- شکننده‌اند.
- اغلب روی آب شناور می‌مانند.
- نمونه فلزها: نقره، آلومینیم، طلا، مس، آهن
- نمونه نافلزها: کربن، نیتروژن، اکسیژن، گوگرد.
🔹 مولکول و ترکیب
- بعضی مواد فقط از یک نوع اتم ساخته شده‌اند.
- برخی مواد از چند نوع اتم تشکیل شده‌اند.
- مولکول از پیوند دو یا چند اتم به وجود می‌آید.
- نمونه‌ها:
- آب ← هیدروژن + اکسیژن
- متان ← کربن + هیدروژن
- کربن دی‌اکسید ← کربن + اکسیژن
- ترکیب ماده‌ای است که از پیوند دو یا چند نوع اتم به وجود آمده باشد.
🔹 ساختار اتم
- اتم‌ها خودشان از ذره‌های کوچک‌تری ساخته شده‌اند:
- الکترون
- پروتون
- نوترون
- پروتون و نوترون در هسته قرار دارند.
- الکترون‌ها در اطراف هسته قرار دارند.
- همه اتم‌ها هسته دارند.
- تعداد الکترون، پروتون و نوترون در اتم‌های عنصرهای مختلف می‌تواند متفاوت باشد.
- در اتم هر عنصر، تعداد الکترون‌ها و پروتون‌ها برابر است.
🔹 فاصله ذرات در حالت‌های ماده
- در مواد جامد، ذرات نزدیک‌تر و فشرده‌تر هستند.
- در مایعات، فاصله ذرات از جامدات بیشتر است.
- در گازها، فاصله ذرات بسیار بیشتر است.
- به همین دلیل:
- جامد شکل و حجم معین دارد.
- مایع حجم معین دارد ولی شکل ظرف را می‌گیرد.
- گاز شکل و حجم معین ندارد و تمام فضای ظرف را پر می‌کند.
🔹 تراکم‌پذیری
- گازها را می‌توان به‌راحتی متراکم کرد.
- جامدها و مایعات به آسانی متراکم نمی‌شوند.
- دلیل اصلی تفاوت، فاصله بین ذرات است.
- در گازها فاصله ذرات زیاد است؛ با فشار دادن، این فاصله کاهش می‌یابد.
🔹 گرما و افزایش حجم
- با گرم شدن ماده، جنبش ذرات بیشتر می‌شود.
- فاصله ذرات افزایش می‌یابد و در نتیجه حجم ماده بیشتر می‌شود.
- میزان افزایش حجم:
- گازها بیشتر
- مایع‌ها کمتر از گازها
- جامدها کمتر از مایع‌ها
- با سرد شدن، فاصله ذرات هوا کمتر و حجم آن کاهش می‌یابد.
🔹 گرما و تغییر حالت ماده
- آب در سه حالت وجود دارد:
- جامد: یخ
- مایع: آب
- گاز: بخار آب
- با دریافت گرما، انرژی و جنبش مولکول‌ها افزایش می‌یابد.
- یخ با دریافت گرما ذوب شده و به آب تبدیل می‌شود.
- آب با دریافت گرما می‌تواند به بخار آب تبدیل شود.
- فاصله مولکول‌ها در بخار آب بسیار بیشتر از حالت مایع است.