علوم هفتم
📝خلاصه نکات فصل4
🎯آزمون فصل4
🔹 طبیعت؛ منبع مواد
- برخی مواد به‌طور مستقیم در طبیعت یافت می‌شوند؛ مانند گوگرد، طلا، الماس و نمک خوراکی.
- بیشتر مواد مورد استفاده انسان، با تغییرهای فیزیکی و شیمیایی از مواد طبیعی به دست می‌آیند.
- آهن، آلومینیم و مس از سنگ معدن، شیشه از ماسه، سیمان از سنگ آهک و پلاستیک از نفت خام ساخته می‌شوند.
🔹 وسایل و اجسام از چه موادی ساخته شده‌اند؟
- وسایل مختلف می‌توانند از یک یا چند نوع ماده ساخته شوند.
- نمونه‌ها:
- سیم مسی ← مس
- عصای چوبی ← چوب
- کاغذ ← گچ، چوب، نشاسته و…
- مواد سازنده وسایل را می‌توان بر اساس جنس، مانند چوبی، کاغذی، فلزی، پلاستیکی و پارچه‌ای دسته‌بندی کرد.
🔹 ویژگی‌های مواد
- هر ماده ویژگی‌های مشخصی دارد؛ مانند:
- سخت یا نرم
- چکش‌خوار یا شکننده
- انعطاف‌پذیر یا انعطاف‌ناپذیر
- جاذب آب یا ضد آب
- شفاف یا کدر
- رسانا یا نارسانای برق
- دارای خاصیت آهن‌ربایی یا بدون آن
- سختی: توانایی یک ماده برای ایجاد خراش یا بریدن ماده‌ای دیگر.
- انعطاف‌پذیری: توانایی ماده برای خم یا کشیده شدن و بازگشت به حالت اولیه پس از حذف نیرو.
- کاربرد هر ماده به ویژگی‌های آن بستگی دارد.
🔹 چکش‌خواری فلزها
- فلزها معمولاً چکش‌خوار هستند.
- اتم‌های فلزی ساختاری لایه‌ای دارند و هنگام ضربه، لایه‌های اتمی روی یکدیگر می‌لغزند و شکل فلز تغییر می‌کند.
🔹 رسانایی الکتریکی
- برخی مواد رسانای الکتریکی و برخی نارسانای الکتریکی هستند.
- رساناها در آزمایش: سکه، فویل یا قوطی آلومینیمی و خط‌کش فلزی
- نارساناها: لیوان، خط‌کش پلاستیکی و چوبی، پارچه نخی و بشقاب سرامیکی.
🔹 استحکام مواد
- استحکام مقدار نیروی لازم برای گسسته یا بریده شدن یک ماده در اثر کشیدن است.
- استحکام فلزها معمولاً از بسیاری از مواد دیگر بیشتر است.
- به همین دلیل در ساخت بدنه خودرو، اسکلت ساختمان، پل، در و پنجره و وسایل ورزشی از فلزها استفاده می‌شود.
🔹 چگالی مواد
- چگالی یکی از ویژگی‌های مهم مواد است.
- چگالی فلزهای مختلف با یکدیگر برابر نیست.
- در مثال درس:
چگالی جیوه > چگالی برنج > چگالی آب > چگالی چوب‌پنبه - ماده‌ای که چگالی کمتری دارد، سبک‌تر است.
- مواد با چگالی کمتر از آب روی آب شناور می‌مانند و مواد با چگالی بیشتر از آب در آب فرو می‌روند.
- آلومینیم فلزی سبک است و برای ساخت اجسام محکم و سبک کاربرد دارد.
🔹 انتخاب ماده مناسب
- برای ساخت هر وسیله باید به ویژگی‌های ماده سازنده توجه کرد.
- علاوه بر ویژگی‌های فیزیکی، قیمت و فراوانی ماده نیز در انتخاب آن مؤثر است.
- آهن به دلیل ارزان‌تر بودن نسبت به بسیاری از فلزها، کاربرد گسترده‌ای دارد.
🔹 تولید مواد با خواص بهتر
- می‌توان با افزودن مواد دیگر، ویژگی‌های یک ماده را تغییر داد.
- افزودن خاک رس به کربن باعث افزایش سختی مغز مداد می‌شود.
- آلیاژها موادی هستند که معمولاً از مخلوط کردن دو یا چند فلز به دست می‌آیند.
- با ذوب و مخلوط کردن فلزها، اتم‌های آنها در میان یکدیگر پخش می‌شوند.
- افزودن موادی مانند کروم و نیکل به آهن باعث تولید فولاد زنگ‌نزن می‌شود که مقاوم و سخت‌تر از آهن است.
🔹 مواد هوشمند
- مواد هوشمند می‌توانند در برابر نیرو یا فشار تغییر شکل دهند و پس از حذف نیرو، خودشان به شکل اولیه بازگردند.
- این مواد با نام مواد هوشمند شناخته می‌شوند و در زمینه‌های مختلف کاربرد دارند.