علوم هفتم
📝خلاصه نکات فصل6
🎯آزمون فصل6
- آب مهم‌ترین عامل حیات است و همه موجودات زنده به آن نیاز دارند.
- بیش از ۷۵ درصد سطح زمین را آب پوشانده است، اما بخش کمی از آن آب شیرین است.
- مجموعه آب‌های موجود در جو، سطح و درون زمین «آب‌کره» نام دارد.
- آب‌کره شامل اقیانوس‌ها، دریاها، دریاچه‌ها، رودخانه‌ها، آب‌های زیرزمینی، رطوبت هوا و یخچال‌هاست.
- ایران به دلیل قرار گرفتن در نوار بیابانی، با مشکل کم‌آبی روبه‌روست؛ بنابراین استفاده درست از منابع آب اهمیت زیادی دارد.
- مقدار بارندگی در مناطق مختلف به عواملی مانند عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا و فاصله از دریا بستگی دارد.
تشکیل باران
- تابش خورشید باعث تبخیر آب اقیانوس‌ها، دریاها و دریاچه‌ها می‌شود.
- بخار آب با افزایش ارتفاع و کاهش دما متراکم شده و ابر تشکیل می‌دهد.
- با مناسب شدن دما و رطوبت، بارش اتفاق می‌افتد.
- اگر دمای هوا بسیار پایین باشد، بارش به شکل برف است.
- اگر دما بالاتر از صفر درجه سلسیوس باشد، بارش به صورت باران خواهد بود.
- قطره‌های باران هنگام عبور از هوای بسیار سرد می‌توانند به تگرگ تبدیل شوند.
- بارندگی در ایستگاه‌های هواشناسی با «میلی‌متر» اندازه‌گیری می‌شود.
- هواشناسی علم مطالعه جو و هوای اطراف زمین است.
باروری ابرها
- باروری ابر یعنی استفاده از روش‌های مصنوعی برای تحریک ابر و افزایش بارش.
- باروری ابر به وجود ابر، رطوبت، دما و شرایط مناسب جوی نیاز دارد.
- از مواد خاصی مانند یدید نقره برای باروری ابر استفاده می‌شود.
- باروری ابر به روش‌های هوایی و زمینی انجام می‌شود.
حرکت آب پس از بارش
- بخشی از آب باران تبخیر می‌شود.
- بخشی روی سطح زمین جاری می‌شود.
- بخشی نیز در زمین نفوذ می‌کند.
- آب سطحی معمولاً در جهت شیب زمین به سمت مناطق پست‌تر حرکت می‌کند.
- «حوضه آبریز» منطقه‌ای است که آب‌های سطحی آن از نقاط مرتفع به سمت مناطق پست‌تر و یک رودخانه اصلی هدایت می‌شوند.
- انسان با ساخت سدها برای ذخیره و استفاده بهتر از آب رودخانه‌ها تلاش می‌کند.
رودخانه‌ها
- سرعت و شکل حرکت آب رودخانه به عوامل مختلف، به‌ویژه شیب زمین، بستگی دارد.
- در زمین‌های پرشیب، رودخانه معمولاً مسیر مستقیم‌تری دارد.
- در زمین‌های کم‌شیب، مسیر رودخانه بیشتر مارپیچی می‌شود.
- «آبشار» در جایی ایجاد می‌شود که بستر رودخانه اختلاف ارتفاع ناگهانی پیدا کند.
- فرسایش سنگ‌های نرم و باقی ماندن سنگ‌های سخت می‌تواند باعث ایجاد آبشار شود.
آلودگی رودخانه‌ها
- رودخانه‌ها منبع مهم آب آشامیدنی، کشاورزی و صنعتی هستند و باید از آنها حفاظت شود.
- فاضلاب، زباله، مواد شیمیایی، پسماندهای صنعتی و نفت از عوامل آلودگی آب هستند.
- آلودگی آب می‌تواند باعث بیماری، نابودی جانداران آبزی و کاهش اکسیژن آب شود.
- ورود بیش از حد فاضلاب و کودهای شیمیایی می‌تواند رشد جلبک‌ها و موجودات آبزی را بیش از حد افزایش دهد و اکسیژن آب را کاهش دهد.
دریاچه‌ها
- دریاچه بخشی از آب‌کره است که در سطح خشکی قرار دارد و به طور طبیعی به آب‌های آزاد راه ندارد.
- دریاچه‌ها از نظر تأمین غذا و مواد معدنی، ذخایر نفت و گاز، گردشگری، حمل‌ونقل و تعدیل آب‌وهوا اهمیت دارند.
- بزرگ‌ترین دریاچه جهان، دریای خزر است.
- دریاچه‌ها می‌توانند طبیعی یا مصنوعی باشند.
- دریاچه‌های پشت سد برای تولید برق، کشاورزی و تأمین آب آشامیدنی استفاده می‌شوند.
دریاها و اقیانوس‌ها
- حدود ۹۷ درصد حجم آب‌کره در دریاها و اقیانوس‌ها قرار دارد.
- شکل سواحل به مقاومت سنگ‌ها در برابر فرسایش بستگی دارد.
- سنگ‌های مقاوم معمولاً سواحل صخره‌ای و پرتگاهی ایجاد می‌کنند.
- سنگ‌های کم‌مقاومت معمولاً سواحل هموار و ماسه‌ای ایجاد می‌کنند.
- ایران از طریق خلیج فارس و دریای عمان به آب‌های آزاد ارتباط دارد.
- آلودگی‌های نفتی، مواد شیمیایی، آفت‌کش‌ها، فلزات سنگین، زباله‌ها، میکروب‌ها و آلودگی گرمایی از عوامل آلوده‌کننده دریاها و دریاچه‌ها هستند.
حرکات آب دریاها
- آب دریاها به سه شکل مهم حرکت می‌کند: موج، جریان‌های دریایی و جزر و مد.
- موج باعث فرسایش و تغییر شکل سواحل می‌شود.
- موج‌های بسیار بزرگ ناشی از زمین‌لرزه یا آتشفشان زیر دریا «آبتاز یا سونامی» نام دارند.
- جزر و مد بر اثر نیروی گرانشی ماه و خورشید ایجاد می‌شود.
- بالا آمدن آب و حرکت آن به سمت ساحل «مد» و پایین رفتن آب «جزر» نام دارد.
- از جزر و مد می‌توان برای تولید برق و ماهیگیری استفاده کرد.
- رزمندگان در دوران دفاع مقدس برای عبور از اروندرود از پدیده جزر و مد استفاده کردند.
یخچال‌ها
- در مناطق بسیار سرد که میانگین دما کمتر از صفر درجه سلسیوس است، بارش بیشتر به صورت برف است.
- انباشته شدن برف طی سال‌های طولانی باعث تشکیل یخچال می‌شود.
- یخچال‌ها دو نوع اصلی دارند:
- یخچال‌های قطبی
- یخچال‌های کوهستانی
- یخچال‌های قطبی در قطب‌های شمال و جنوب و یخچال‌های کوهستانی در مناطق مرتفع تشکیل می‌شوند.