علوم تجربی هشتم
📝خلاصه نکات فصل1
🎯آزمون فصل1
مواد خالص و مخلوط
- ماده خالص از یک نوع ماده تشکیل شده است؛ مانند مس و شکر.
- مخلوط از دو یا چند ماده تشکیل شده است؛ مانند دوغ و سکه.
- بیشتر مواد مورد استفاده در زندگی روزمره مخلوط هستند.
- اجزای مخلوط معمولاً خواص اولیه خود را حفظ می‌کنند.
انواع مخلوط
- مخلوط‌ها می‌توانند جامد، مایع یا گاز باشند.
- مخلوط همگن یا محلول: اجزای آن به طور یکنواخت در هم پراکنده‌اند و ظاهر یکنواخت دارند؛ مانند آب‌نمک.
- مخلوط ناهمگن: اجزای آن به طور یکنواخت پراکنده نیستند؛ مانند خاک و آب.
- تعلیقه یا سوسپانسیون نوعی مخلوط ناهمگن است که ذرات جامد در مایع معلق‌اند.
- در تعلیقه، ذرات جامد پس از مدتی ته‌نشین می‌شوند؛ مانند شربت معده، دوغ و شربت خاکشیر.
محلول
- هر محلول حداقل از دو جزء تشکیل شده است: حلال و حل‌شونده.
- حلال معمولاً مقدار بیشتری از محلول را تشکیل می‌دهد و حل‌شونده را در خود حل می‌کند.
- در آب‌نمک، آب حلال و نمک حل‌شونده است.
- هرچه مقدار حل‌شونده بیشتر باشد، در شرایط یکسان، محلول می‌تواند غلیظ‌تر و پررنگ‌تر شود.
- محلول‌ها می‌توانند جامد، مایع یا گاز باشند.
- آلیاژها نمونه‌ای از محلول جامد در جامد هستند.
- نوشابه نمونه‌ای از گاز در مایع است.
- چای شیرین نمونه‌ای از جامد در مایع است.
- هوای پاک نمونه‌ای از گاز در گاز است.
انحلال‌پذیری
- مقدار ماده‌ای که می‌تواند در مقدار مشخصی حلال حل شود، به نوع ماده و دما بستگی دارد.
- در دمای ۲۰ درجه سلسیوس، حدود ۳۸ گرم نمک خوراکی در ۱۰۰ میلی‌لیتر آب حل می‌شود.
- پس از رسیدن به مقدار حداکثر، ماده اضافی در ته ظرف باقی می‌ماند.
- افزایش دما روی انحلال‌پذیری مواد مختلف تأثیر یکسانی ندارد.
- انحلال‌پذیری پتاسیم نیترات با افزایش دما بیشتر می‌شود.
- انحلال‌پذیری گاز اکسیژن با افزایش دما کاهش می‌یابد.
- انحلال‌پذیری نمک خوراکی با افزایش دما تغییر بسیار کمی دارد.
مخلوط‌ها در زندگی
- بسیاری از نوشیدنی‌ها و مواد غذایی مانند دوغ، چای شیرین و نوشابه مخلوط هستند.
- گلاب نیز نوعی مخلوط است.
- روغن‌های مایع مانند روغن زیتون در مقایسه با روغن‌های جامد مزایایی دارند.
اسیدها و بازها
- با کاغذ pH می‌توان اسیدی یا بازی بودن مواد را مشخص کرد.
- pH کمتر از ۷: ماده اسیدی است.
- pH بیشتر از ۷: ماده بازی است.
- pH برابر ۷: خنثی است.
- اسیدها معمولاً مزه ترش دارند.
- مواد بازی معمولاً مزه تلخ دارند.
- آبلیمو با pH حدود ۳ و آب پرتقال با pH حدود ۳/۵ اسیدی هستند.
- شیر با pH حدود ۶/۵ اسیدی است.
- مایع ظرفشویی با pH حدود ۹ خاصیت بازی دارد.
روش‌های جداسازی مخلوط‌ها
- اجزای مخلوط‌ها را می‌توان با روش‌های مختلف از یکدیگر جدا کرد.
- کمباین: جداسازی دانه از ساقه.
- قیف جداکننده: جداسازی دو مایع مخلوط‌نشدنی مانند آب و روغن.
- کاغذ صافی: جداسازی ذرات جامد و رسوب از مایع.
- گریزانه یا سانتریفیوژ: جداسازی چربی از شیر و جداسازی یاخته‌های خون از خوناب.
- دستگاه تصفیه آب: حذف ذرات، برخی مواد و آلودگی‌ها و ضدعفونی کردن آب.
- دستگاه تقطیر: جداسازی مایعات با نقطه جوش متفاوت و تولید آب مقطر، اسانس و گلاب.
- دستگاه دیالیز: تصفیه خون افراد مبتلا به نارسایی کلیه و خارج کردن مواد سمی مانند اوره و آمونیاک.
جداسازی ماسه و نمک
- برای جداسازی مخلوط ماسه و نمک:
- مخلوط را به آب اضافه می‌کنیم تا نمک حل شود.
- مخلوط را از صافی عبور می‌دهیم تا ماسه جدا شود.
- مایع عبورکرده را تبخیر می‌کنیم تا نمک باقی بماند.
- بنابراین جداسازی ماسه و نمک با استفاده از حل شدن، صاف کردن و تبخیر انجام می‌شود.