علوم تجربی هشتم
📝خلاصه نکات فصل13
🎯آزمون فصل13
هوازدگی
- هوازدگی باعث خرد شدن و تغییر سنگ‌ها در طول زمان می‌شود.
- هوازدگی یکی از عوامل مهم تشکیل خاک و فراهم شدن شرایط زندگی در سطح زمین است.
- هوازدگی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:
- هوازدگی فیزیکی
- هوازدگی شیمیایی
هوازدگی فیزیکی
- در هوازدگی فیزیکی، سنگ به قطعات کوچک‌تر تبدیل می‌شود، اما ترکیب شیمیایی آن تغییر نمی‌کند.
- عوامل مهم هوازدگی فیزیکی:
- یخ زدن آب در شکاف سنگ‌ها
- تغییرات دما
- رشد ریشه گیاهان
- فعالیت جانوران حفار
- باد
- کاهش فشار روی لایه‌های سنگی
- آب هنگام یخ زدن حدود ۹ درصد افزایش حجم پیدا می‌کند.
- یخ زدن و ذوب شدن مکرر آب در شکاف سنگ‌ها باعث گسترش شکاف و خرد شدن سنگ می‌شود.
- ریشه گیاهان با رشد در شکاف سنگ‌ها می‌توانند باعث خرد شدن آن شوند.
- جانورانی مانند مورچه، موریانه و موش صحرایی با حفر سوراخ به هوازدگی سنگ‌ها کمک می‌کنند.
- باد با برخورد ذرات ماسه به سنگ‌ها باعث سایش و خرد شدن آنها می‌شود.
- با برداشته شدن فشار از روی لایه‌های زیرین، سنگ ممکن است ورقه‌ورقه و شبیه پوست پیاز جدا شود.
هوازدگی شیمیایی
- در هوازدگی شیمیایی، ترکیب و ساختمان شیمیایی سنگ تغییر می‌کند.
- حل شدن کانی‌ها در اسید نمونه‌ای از هوازدگی شیمیایی است.
- سنگ آهک در برابر اسید واکنش نشان می‌دهد و گاز کربن‌دی‌اکسید تولید می‌کند.
- آب باران دارای کربن‌دی‌اکسید می‌تواند در زمین‌های آهکی نفوذ کند و با حل کردن سنگ آهک باعث تشکیل غار شود.
- تبدیل سنگ به خاک می‌تواند نتیجه هوازدگی شیمیایی باشد.
فواید و زیان‌های هوازدگی
فواید
- تشکیل خاک
- افزایش حاصل‌خیزی خاک
- تشکیل رسوبات
- انجام واکنش‌های شیمیایی و تشکیل موادی مانند خاک رس
زیان‌ها
- تخریب نمای ساختمان‌ها و مجسمه‌ها
- زنگ‌زدگی فلزات
- پوسیدگی قطعات و ابزارها
- آسیب ناشی از باران‌های اسیدی
فرسایش
- پس از هوازدگی، قطعات سنگ و خاک می‌توانند توسط آب، باد، یخچال و نیروی جاذبه جابه‌جا شوند.
- به جابه‌جایی مواد حاصل از هوازدگی «فرسایش» گفته می‌شود.
- برخورد ذرات هنگام جابه‌جایی باعث خردتر شدن آنها می‌شود.
- هرچه مسافت حمل بیشتر باشد، لبه‌های تیز ذرات بیشتر از بین می‌رود و گردتر می‌شوند.
- رودخانه‌ها سنگ‌ها را می‌غلتانند و معمولاً باعث گرد شدن آنها می‌شوند.
- یخچال‌ها سنگ‌ها و رسوبات را روی زمین می‌کشند؛ بنابراین قطعات حمل‌شده توسط یخچال معمولاً زاویه‌دارتر هستند.
رسوب‌گذاری
- رودخانه‌ها ذرات را به دریاچه یا دریا منتقل می‌کنند.
- هنگام ورود رسوبات به آب، ابتدا ذرات درشت‌تر و سپس ذرات ریزتر ته‌نشین می‌شوند.
- انباشته شدن رسوبات می‌تواند باعث تشکیل لایه‌های رسوبی و در نهایت سنگ‌های رسوبی شود.
تشکیل خاک
- هوازدگی سنگ‌ها یکی از عوامل اصلی تشکیل خاک است.
- مناطق دارای شرایط مناسب برای هوازدگی، مانند مناطق مرطوب، معمولاً امکان تشکیل خاک بیشتری دارند.
- آب، تغییرات دما و عوامل زیستی در تشکیل خاک نقش دارند.
چرخه سنگ
- سنگ‌ها و کانی‌های تشکیل‌دهنده آنها دائماً و به‌آرامی تغییر می‌کنند.
- سنگ‌های قدیمی می‌توانند بر اثر هوازدگی و فرسایش به رسوبات تبدیل شوند.
- رسوبات با گذشت زمان و فشرده شدن می‌توانند سنگ‌های رسوبی ایجاد کنند.
- مواد مذاب با سرد شدن و انجماد، سنگ‌های آذرین تشکیل می‌دهند.
- سنگ‌ها بر اثر گرما و فشار می‌توانند به سنگ‌های دگرگونی تبدیل شوند.
- تبدیل پیوسته سنگ‌ها به یکدیگر را «چرخه سنگ» می‌گویند.
- تغییرات چرخه سنگ معمولاً بسیار آهسته است و ممکن است میلیون‌ها سال طول بکشد.