علوم تجربی هشتم
📝خلاصه نکات فصل14
🎯آزمون فصل14
چشمه‌های نور
- هر جسمی که از خود نور تولید کند، «جسم منیر» یا «چشمه نور» نام دارد.
- خورشید، لامپ روشن و شمع روشن نمونه‌های چشمه نور هستند.
- اجسامی مانند کتاب و مداد خودشان نور تولید نمی‌کنند و «جسم غیرمنیر» هستند.
- اجسام غیرمنیر با بازتاب نور چشمه‌های نور دیده می‌شوند.
- چشمه نور می‌تواند گسترده یا نقطه‌ای باشد.
انتشار نور
- نور در خط راست منتشر می‌شود.
- باریکه نور مجموعه‌ای از پرتوهای نور است.
- پرتو نور، باریک‌ترین مسیر قابل تصور برای نمایش انتشار نور است.
- باریکه‌های نور می‌توانند موازی، واگرا یا همگرا باشند.
- دوربین روزنه‌ای بر اساس انتشار نور در خط راست کار می‌کند.
- نباید نور لیزر را مستقیماً به چشم خود یا دیگران تاباند.
اجسام شفاف، کدر و نیمه‌شفاف
- جسم شفاف: نور را از خود عبور می‌دهد و اجسام پشت آن واضح دیده می‌شوند؛ مانند شیشه و آب.
- جسم کدر: مانع عبور نور می‌شود؛ مانند چوب، سنگ و مقوا.
- جسم نیمه‌شفاف: بخشی از نور را عبور می‌دهد، اما اجسام پشت آن واضح دیده نمی‌شوند؛ مانند کاغذ پوستی.
سایه
- قرار گرفتن جسم کدر در مسیر نور باعث ایجاد سایه می‌شود.
- تشکیل سایه یکی از شواهد انتشار نور در خط راست است.
- چشمه نور نقطه‌ای، سایه‌ای با مرز مشخص ایجاد می‌کند.
- چشمه نور گسترده علاوه بر سایه، نیم‌سایه نیز ایجاد می‌کند.
- هرچه جسم به چشمه نور نزدیک‌تر باشد، سایه آن بزرگ‌تر می‌شود.
خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی
- خورشیدگرفتگی یا کسوف: ماه بین خورشید و زمین قرار می‌گیرد و سایه ماه روی زمین می‌افتد.
- ماه‌گرفتگی یا خسوف: زمین بین خورشید و ماه قرار می‌گیرد و سایه زمین روی ماه می‌افتد.
- ماه‌گرفتگی معمولاً از مناطق گسترده‌تری از زمین دیده می‌شود.
- هنگام خورشیدگرفتگی نباید بدون محافظ مخصوص به خورشید نگاه کرد.
بازتاب نور
- برگشت نور از سطح اجسام را «بازتاب نور» می‌گویند.
- اجسام غیرمنیر به کمک نور بازتاب‌شده دیده می‌شوند.
- بازتاب منظم: از سطح صاف و صیقلی مانند آینه؛ پرتوهای موازی تقریباً موازی بازتاب می‌شوند.
- بازتاب نامنظم: از سطح ناهموار مانند دیوار یا کاغذ؛ نور در جهت‌های مختلف بازتاب می‌شود.
قانون بازتاب نور
- زاویه تابش، زاویه بین پرتو تابش و خط عمود بر سطح در نقطه تابش است.
- زاویه بازتاب، زاویه بین پرتو بازتاب و خط عمود بر سطح است.
- طبق قانون بازتاب نور، زاویه تابش و زاویه بازتاب با هم برابرند.
- رابطه مهم:
i = r
تصویر در آینه تخت
- تصویر در آینه تخت شبیه جسم است.
- تصویر آینه تخت مجازی است.
- تصویر به نظر می‌رسد پشت آینه قرار دارد.
- فاصله جسم از آینه با فاصله تصویر از آینه برابر است.
- پیرابین یا پیرامون‌نما با استفاده از آینه‌های تخت امکان دیدن اجسام پشت مانع را فراهم می‌کند.
آینه‌های کروی
- آینه‌های کروی بخشی از سطح یک کره هستند.
- آینه کاو یا مقعر: سطح داخلی آن بازتاب‌دهنده است.
- آینه کوژ یا محدب: سطح بیرونی و برآمده آن بازتاب‌دهنده است.
آینه کاو
- پرتوهای موازی پس از بازتاب از آینه کاو همگرا می‌شوند.
- محل تجمع پرتوهای بازتاب‌شده «کانون» آینه است.
- آینه کاو می‌تواند تصویر حقیقی یا مجازی ایجاد کند.
- وقتی جسم بین آینه و کانون قرار داشته باشد، تصویر مجازی و بزرگ‌تر تشکیل می‌شود.
- وقتی جسم خارج از کانون قرار داشته باشد، می‌تواند تصویر حقیقی و وارونه ایجاد کند.
- آینه کاو در دندان‌پزشکی برای بزرگ‌تر نشان دادن دندان کاربرد دارد.
آینه کوژ
- پرتوهای موازی پس از برخورد به آینه کوژ واگرا می‌شوند.
- کانون آینه کوژ مجازی و در پشت آینه قرار دارد.
- تصویر آینه کوژ همیشه:
- مجازی
- مستقیم
- کوچک‌تر از جسم است.
- آینه کوژ میدان دید وسیعی دارد.
- به همین دلیل در وسایل نقلیه، فروشگاه‌های بزرگ و پیچ‌های تند جاده‌ها کاربرد دارد.