علوم تجربی هشتم
📝خلاصه نکات فصل15
🎯آزمون فصل15
شکست نور
- شکست نور یعنی تغییر مسیر نور هنگام عبور مایل از یک محیط شفاف به محیط شفاف دیگر.
- اگر نور عمود بر سطح جدایی دو محیط بتابد، بدون انحراف عبور می‌کند.
- هنگام ورود نور از محیط رقیق به غلیظ، پرتو به خط عمود نزدیک می‌شود.
- هنگام ورود نور از محیط غلیظ به رقیق، پرتو از خط عمود دور می‌شود.
- برای مشاهده شکست نور، تابش نور باید مایل باشد.
نمونه‌های شکست نور
- دیده شدن سکه در کاسه پس از ریختن آب، به دلیل شکست نور در سطح آب و هواست.
- شکست نور باعث می‌شود جسم در آب در محل واقعی خود دیده نشود و بالاتر به نظر برسد.
- منشور یکی از وسایلی است که نور در آن دچار شکست می‌شود.
پاشندگی نور
- نور سفید از چندین نور رنگی تشکیل شده است.
- عبور نور سفید از منشور باعث جدا شدن رنگ‌های آن می‌شود؛ این پدیده «پاشندگی نور» نام دارد.
- رنگ‌های طیف نور سفید: قرمز، زرد، سبز، آبی، نیلی و بنفش.
- نور قرمز کمترین شکست و انحراف را دارد.
- نور بنفش بیشترین شکست و انحراف را دارد.
- رنگین‌کمان نیز نمونه‌ای از پدیده‌های مربوط به تجزیه و پاشندگی نور است.
عدسی‌ها
- عدسی از مواد شفافی مانند شیشه یا پلاستیک ساخته می‌شود.
- عدسی همگرا یا کوژ: وسط آن ضخیم‌تر از لبه‌هاست و پرتوهای نور را به هم نزدیک می‌کند.
- عدسی واگرا یا کاو: لبه‌های آن ضخیم‌تر از وسط است و پرتوهای نور را از هم دور می‌کند.
- نقطه‌ای که پرتوهای نور در عدسی همگرا در آن جمع می‌شوند، «کانون» نام دارد.
- فاصله مرکز عدسی تا کانون، «فاصله کانونی» نامیده می‌شود.
- هر عدسی دو کانون و دو فاصله کانونی برابر دارد.
کاربرد عدسی‌ها
- عدسی همگرا در ذره‌بین و برخی عینک‌ها کاربرد دارد.
- نزدیک‌بینی با عدسی واگرا اصلاح می‌شود.
- دوربینی با عدسی همگرا اصلاح می‌شود.
- عدسی‌های مختلف در دوربین‌ها و تلسکوپ‌ها نیز کاربرد دارند.
ویژگی تصویر در عدسی واگرا
- تصویر اجسام در عدسی واگرا همیشه:
- کوچک‌تر از جسم است.
- مستقیم است.
تلسکوپ
- تلسکوپ باعث می‌شود اجرام آسمانی دور با وضوح بیشتری دیده شوند.
- تلسکوپ شکستی از عدسی استفاده می‌کند.
- تلسکوپ بازتابی از آینه استفاده می‌کند.
- گالیله در سال ۱۶۰۹ میلادی تلسکوپی برای رصد آسمان ساخت.
- نیوتن نخستین تلسکوپ بازتابی را در سال ۱۶۷۲ میلادی ساخت.
- هرچه قطر دهانه تلسکوپ بیشتر باشد، نور بیشتری جمع‌آوری می‌کند.
- توانایی جمع‌آوری نور تلسکوپ با توان دوم قطر عدسی شیئی یا آینه اصلی متناسب است.
نکات کلیدی
- شکست نور: تغییر مسیر نور هنگام عبور بین دو محیط شفاف.
- محیط رقیق به غلیظ: نزدیک شدن به خط عمود.
- محیط غلیظ به رقیق: دور شدن از خط عمود.
- نور عمود بر سطح: بدون شکست.
- منشور: وسیله‌ای برای شکست و پاشندگی نور.
- قرمز: کمترین شکست.
- بنفش: بیشترین شکست.
- عدسی همگرا: ضخیم‌تر در وسط، جمع‌کننده پرتوها.
- عدسی واگرا: ضخیم‌تر در لبه‌ها، دورکننده پرتوها.
- نزدیک‌بینی: عدسی واگرا.
- دوربینی: عدسی همگرا.
- عدسی واگرا: تصویر کوچک‌تر و مستقیم.
- تلسکوپ شکستی: عدسی.
- تلسکوپ بازتابی: آینه.