علوم تجربی هشتم
📝خلاصه نکات فصل2
🎯آزمون فصل2
تغییرهای شیمیایی
- تغییر شیمیایی باعث تولید مواد جدید با خواص جدید می‌شود.
- تغییرهای شیمیایی در زندگی روزمره بسیار زیاد هستند.
- تغییر شیمیایی می‌تواند مفید یا مضر باشد.
- پختن غذا و سوختن گاز برای تولید گرما نمونه‌هایی از تغییر شیمیایی مفید هستند.
- ترش شدن شیر، زنگ زدن آهن، پوسیدگی دندان، فاسد شدن میوه و سوختن جنگل نمونه‌هایی از تغییرهای شیمیایی مضر هستند.
نشانه‌های تغییر شیمیایی
- تولید ماده یا رنگ جدید
- تولید گاز
- تولید نور و گرما
- ایجاد جرقه
- تشکیل رسوب یا ماده جدید
- در آزمایش‌های درس، جوشیدن آب تغییر فیزیکی است؛ اما میخ آهنی در کات‌کبود، آزمایش آتشفشان و تخم‌مرغ در سرکه تغییر شیمیایی هستند.
انرژی در تغییرهای شیمیایی
- مواد دارای انرژی شیمیایی ذخیره‌شده هستند.
- تغییرهای شیمیایی می‌توانند انرژی آزاد کنند یا انرژی مصرف کنند.
- در حل شدن قرص جوشان در آب، دما کاهش می‌یابد؛ بنابراین این واکنش گرماگیر است.
- انرژی شیمیایی می‌تواند به انرژی گرمایی، نورانی، الکتریکی و شکل‌های دیگر تبدیل شود.
سوختن
- سوختن یک تغییر شیمیایی است که معمولاً با تولید نور و گرما همراه است.
- برای سوختن به سه عامل نیاز است:
- ماده سوختنی
- اکسیژن
- گرما
- این سه عامل «مثلث آتش» را تشکیل می‌دهند.
- هرچه اکسیژن بیشتری در دسترس باشد، سوختن می‌تواند شدیدتر و شعله بزرگ‌تر و نورانی‌تر شود.
- هرچه هوای داخل ظرف بیشتر باشد، شمع مدت بیشتری روشن می‌ماند.
اکسیژن هوا
- حدود ۲۱ درصد هوا را اکسیژن تشکیل می‌دهد.
- اکسیژن برای سوختن ضروری است.
- کربن‌دی‌اکسید موجود در هوای پاک حدود ۰/۰۳ درصد است.
روش‌های خاموش کردن آتش
- سرد کردن: کاهش دما، مانند استفاده از آب.
- خفه کردن: کاهش رسیدن اکسیژن به آتش.
- دور کردن مواد سوختنی از محل آتش.
فرآورده‌های سوختن
- در سوختن شمع، پارافین با اکسیژن واکنش می‌دهد.
- فرآورده‌های سوختن شمع شامل کربن‌دی‌اکسید، بخار آب، نور و گرما هستند.
- موادی که در تغییر شیمیایی مصرف می‌شوند «واکنش‌دهنده» و مواد تولیدشده «فرآورده» نام دارند.
- سوختن چوب و گاز در فضای بسته می‌تواند علاوه بر کربن‌دی‌اکسید و بخار آب، کربن‌مونوکسید تولید کند.
کربن مونوکسید
- کربن مونوکسید گازی بی‌رنگ، بی‌بو و بسیار سمی است.
- برای جلوگیری از مسمومیت باید وسایل گازسوز درست نصب شوند.
- استفاده از دودکش مناسب و تهویه کافی ضروری است.
- نباید زغال را در فضای بسته سوزاند.
- وسایل گرمایشی باید به‌طور منظم بررسی شوند.
- هنگام استفاده از بخاری و شومینه باید جریان مناسب هوا وجود داشته باشد.
نقش کاتالیزگر و آنزیم
- کاتالیزگر ماده‌ای است که باعث آسان‌تر یا سریع‌تر انجام شدن تغییر شیمیایی می‌شود.
- در بدن جانداران، کاتالیزگرهایی به نام آنزیم وجود دارند.
- آنزیم‌ها باعث سریع‌تر شدن تغییرهای شیمیایی در بدن می‌شوند.
- گلوکز در بدن با اکسیژن واکنش می‌دهد و ضمن آزاد کردن انرژی، کربن‌دی‌اکسید و بخار آب تولید می‌کند.
تغییر شیمیایی در بدن
- مواد غذایی دارای انرژی شیمیایی هستند.
- بدن انسان و جانوران از انرژی مواد غذایی برای حرکت، فکر کردن، کار کردن و فعالیت‌های مختلف استفاده می‌کند.
- این انرژی بدون شعله و جرقه و با کمک آنزیم‌ها آزاد می‌شود.
تبدیل انرژی شیمیایی به انرژی الکتریکی
- انرژی شیمیایی مواد را می‌توان بدون سوزاندن آنها به انرژی الکتریکی تبدیل کرد.
- در یک پیل شیمیایی، واکنش شیمیایی می‌تواند جریان الکتریکی ایجاد کند.
- در آزمایش لیموترش، تیغه‌های مسی و آهنی همراه با لیمو می‌توانند برق تولید کنند و یک LED را روشن کنند.
- در باتری‌ها نیز انرژی شیمیایی به انرژی الکتریکی تبدیل می‌شود.
- خودرو، تلفن همراه و ساعت از نمونه‌هایی هستند که در آنها انرژی شیمیایی می‌تواند به انرژی الکتریکی و شکل‌های دیگر انرژی تبدیل شود.
تغییر شیمیایی و انجام کار
- اگر یک تغییر شیمیایی در شرایط مناسب انجام شود، می‌تواند کار انجام دهد.
- در آزمایش قرص جوشان، تولید کربن‌دی‌اکسید باعث افزایش فشار گاز و پرتاب شدن قوطی می‌شود.
- بنابراین انرژی شیمیایی می‌تواند برای جابه‌جایی اجسام و انجام کار نیز مورد استفاده قرار گیرد.
باکتری‌های مفید
- برخی باکتری‌ها باعث تغییرهای شیمیایی مفید می‌شوند.
- استوباکتر در تبدیل انگور به سرکه نقش دارد.
- لاکتوباسیل در تبدیل شیر به ماست نقش دارد.
- ماست پروبیوتیک با استفاده از باکتری‌های مفید تهیه می‌شود.
نکات مهم آزمایش‌ها
- حل شدن قرص جوشان در آب: تولید کربن‌دی‌اکسید و کاهش دما.
- میخ آهنی در کات‌کبود: تشکیل ماده و رنگ جدید، نشانه تغییر شیمیایی.
- جوشیدن آب: تغییر فیزیکی.
- تخم‌مرغ در سرکه: تولید گاز و مواد جدید، نشانه تغییر شیمیایی.
- شمع زیر ظرف: زمان سوختن به مقدار اکسیژن موجود بستگی دارد.
- آب آهک در تماس با کربن‌دی‌اکسید شیری‌رنگ می‌شود.
- باتری لیمویی: تبدیل انرژی شیمیایی به انرژی الکتریکی.
- قرص جوشان در قوطی بسته: تولید گاز و افزایش فشار می‌تواند جسم را جابه‌جا کند.