علوم تجربی هشتم
📝خلاصه نکات فصل3
🎯آزمون فصل3
ذره‌های سازنده اتم
- همه مواد از اتم ساخته شده‌اند.
- اتم از سه ذره اصلی تشکیل شده است: الکترون، پروتون و نوترون.
- پروتون بار مثبت دارد.
- الکترون بار منفی دارد.
- نوترون بدون بار و خنثی است.
- جرم پروتون و نوترون تقریباً برابر است.
- جرم الکترون در مقایسه با پروتون و نوترون بسیار ناچیز است.
- در اتم خنثی، تعداد پروتون‌ها و الکترون‌ها برابر است.
عدد اتمی
- تعداد پروتون‌های هر اتم را «عدد اتمی» می‌گویند.
- عدد اتمی هر عنصر ثابت و مشخص است.
- با تغییر تعداد پروتون‌ها، نوع عنصر تغییر می‌کند.
- کربن عدد اتمی ۶ دارد؛ یعنی هر اتم کربن ۶ پروتون دارد.
- هیدروژن عدد اتمی ۱ دارد؛ یعنی هر اتم هیدروژن یک پروتون دارد.
نشانه شیمیایی عنصرها
- هر عنصر از یک نوع اتم تشکیل شده است.
- هر عنصر دارای نشانه شیمیایی مشخصی است.
- هیدروژن با H و نئون با Ne نشان داده می‌شود.
- عدد اتمی در سمت چپ و پایین نشانه شیمیایی نوشته می‌شود.
- در اتم خنثی، تعداد الکترون‌ها با تعداد پروتون‌ها برابر است.
مدل اتمی بور
- دانشمندان برای شناخت ساختار اتم، مدل‌های مختلفی ارائه کرده‌اند.
- یکی از مدل‌های معروف، مدل اتمی بور است.
- در مدل بور، هسته در مرکز اتم قرار دارد و الکترون‌ها در مدارهایی اطراف هسته حرکت می‌کنند.
- این مدل به دلیل شباهت به منظومه شمسی، «مدل منظومه شمسی» نیز نامیده می‌شود.
- بیشتر حجم اتم فضای خالی است.
- بیشتر جرم اتم در هسته قرار دارد.
- مدارها یا سطح‌های انرژی، گنجایش مشخصی برای الکترون‌ها دارند.
- مدار اول حداکثر ۲ الکترون گنجایش دارد.
- الکترون‌های بعدی در سطح انرژی بالاتر قرار می‌گیرند.
عدد جرمی
- مجموع تعداد پروتون‌ها و نوترون‌ها را «عدد جرمی» می‌گویند.
- رابطه عدد جرمی:
- عدد جرمی = تعداد پروتون‌ها + تعداد نوترون‌ها
- تعداد نوترون‌ها از رابطه زیر به دست می‌آید:
- تعداد نوترون = عدد جرمی − عدد اتمی
- عدد جرمی در سمت چپ و بالای نشانه شیمیایی نوشته می‌شود.
ایزوتوپ‌ها
- ایزوتوپ‌های یک عنصر، تعداد پروتون یکسان ولی تعداد نوترون متفاوت دارند.
- ایزوتوپ‌ها به یک عنصر تعلق دارند و عدد اتمی یکسانی دارند.
- ایزوتوپ‌های کربن شامل کربن ۱۲، کربن ۱۳ و کربن ۱۴ هستند.
- کربن ۱۲: ۶ پروتون و ۶ نوترون
- کربن ۱۳: ۶ پروتون و ۷ نوترون
- کربن ۱۴: ۶ پروتون و ۸ نوترون
- برخی ایزوتوپ‌ها پرتوزا و ناپایدار هستند.
- کربن ۱۴ و برخی ایزوتوپ‌های دیگر خاصیت پرتوزایی دارند.
- ایزوتوپ‌های پرتوزا با وجود خطرات، کاربردهای پزشکی و درمانی مانند تولید برخی داروهای سرطان دارند.
یون
- اگر تعداد پروتون‌ها و الکترون‌های یک ذره برابر نباشد، آن ذره «یون» است.
- یون دارای بار الکتریکی است.
- از دست دادن الکترون باعث ایجاد یون مثبت می‌شود.
- به دست آوردن الکترون باعث ایجاد یون منفی می‌شود.
- یون سدیم: Na⁺؛ دارای ۱۱ پروتون و ۱۰ الکترون است.
- یون کلرید: Cl⁻؛ دارای ۱۷ پروتون و ۱۸ الکترون است.
- نمک خوراکی یا سدیم کلرید از یون‌های سدیم و کلرید تشکیل شده است.
اتم خنثی و یون
- اتم خنثی: تعداد پروتون و الکترون برابر است.
- یون مثبت: تعداد پروتون‌ها بیشتر از الکترون‌هاست.
- یون منفی: تعداد الکترون‌ها بیشتر از پروتون‌هاست.
نکات کلیدی فصل
- ذرات اصلی اتم: پروتون، نوترون، الکترون
- بار پروتون: مثبت
- بار الکترون: منفی
- بار نوترون: صفر
- عدد اتمی: تعداد پروتون‌ها
- عدد جرمی: پروتون + نوترون
- ایزوتوپ: پروتون یکسان، نوترون متفاوت
- یون: ذره‌ای با تعداد نابرابر پروتون و الکترون
- یون مثبت: از دست دادن الکترون
- یون منفی: گرفتن الکترون
- مدار اول در مدل بور: حداکثر ۲ الکترون
- بیشتر جرم اتم: در هسته
- بیشتر حجم اتم: فضای خالی