علوم تجربی هشتم
📝خلاصه نکات فصل5
🎯آزمون فصل5
اندام‌های حسی
- محرک‌هایی مانند نور، صوت، مواد شیمیایی، گرما و فشار بر بدن اثر می‌گذارند.
- هر محرک فقط در محل گیرنده مخصوص خود احساس می‌شود.
- چشم: دریافت نور
- گوش: دریافت صوت
- بینی: دریافت بو
- زبان: تشخیص مزه
- پوست: تشخیص گرما، سرما، لمس، فشار و درد
- گیرنده‌های حسی محرک‌ها را به پیام عصبی تبدیل می‌کنند و پیام را به دستگاه عصبی می‌فرستند.
بینایی
- برای دیدن اجسام به نور نیاز داریم.
- نور یا مستقیماً از منبع نور یا پس از بازتاب از اجسام به چشم می‌رسد.
- گیرنده‌های نوری شبکیه نور را به پیام عصبی تبدیل می‌کنند.
- پیام از طریق عصب بینایی به مرکز بینایی در قسمت پس‌سری قشر مخ می‌رسد.
- گیرنده‌های نوری شبکیه دو نوع‌اند:
- مخروطی: تشخیص رنگ‌های مختلف؛ دارای سه نوع حساس به قرمز، سبز و آبی.
- استوانه‌ای: دید سیاه و سفید و دید در نور کم.
- لایه‌های چشم از خارج به داخل: صلبیه، مشیمیه و شبکیه.
شنوایی
- صوت به صورت موج در محیط منتشر می‌شود.
- گیرنده‌های شنوایی در بخش حلزونی گوش قرار دارند.
- یاخته‌های مژه‌دار گیرنده شنوایی، امواج صوتی را به پیام عصبی تبدیل می‌کنند.
- پیام شنوایی به مرکز شنوایی در قسمت گیجگاهی قشر مخ می‌رود.
بویایی
- مولکول‌های مواد بودار وارد بینی می‌شوند و روی گیرنده‌های بویایی قرار می‌گیرند.
- گیرنده‌های بویایی پیام عصبی ایجاد کرده و آن را به قشر مخ می‌فرستند.
- مرکز حس بویایی در جلوی نیمکره‌های مخ قرار دارد.
- حس بویایی در تشخیص دود، گازهای سمی و غذای فاسد به حفظ جان کمک می‌کند.
چشایی
- گیرنده‌های چشایی روی زبان و دیواره دهان قرار دارند.
- مواد غذایی پس از حل شدن در بزاق، گیرنده‌های چشایی را تحریک می‌کنند.
- پیام چشایی به قشر مخ فرستاده می‌شود.
- مزه‌های اصلی: شیرینی، شوری، ترشی و تلخی.
- در محتوای درس، شیرینی بیشتر در نوک زبان، شوری در قسمت جلویی کناره‌ها، ترشی در قسمت عقبی کناره‌ها و تلخی در عقب زبان بیان شده است.
پوست
- گیرنده‌های پوست شامل گیرنده‌های گرما، سرما، لمس، فشار و درد هستند.
- این گیرنده‌ها تغییرات محیط را به پیام عصبی تبدیل می‌کنند.
- پیام‌ها به مغز می‌روند و مغز در صورت نیاز پاسخ مناسب ایجاد می‌کند.
- عقب کشیدن دست از جسم داغ نمونه‌ای از پاسخ سریع به تحریک حسی است.
دستگاه حرکتی
- دستگاه حرکتی از اسکلت و ماهیچه‌ها تشکیل شده است.
- استخوان‌ها، مفصل‌ها و ماهیچه‌ها با همکاری یکدیگر باعث حرکت بدن می‌شوند.
- پیام حرکتی از دستگاه عصبی مرکزی به ماهیچه‌ها می‌رسد.
اسکلت
- اسکلت مجموعه استخوان‌ها، غضروف‌ها و اتصالات آنهاست.
- بیشتر استخوان‌ها در ابتدا از غضروف ساخته می‌شوند و هنگام رشد با جذب کلسیم و فسفر سخت می‌شوند.
- وظایف استخوان‌ها:
- محافظت از اندام‌های مهم مانند مغز، قلب و شش‌ها
- شکل دادن به بدن
- کمک به حرکت
- ذخیره مواد معدنی
- تولید یاخته‌های خونی
- استخوان دارای بافت متراکم و حفره‌دار یا اسفنجی است.
- کلسیم و فسفر باعث استحکام استخوان و رشته‌های پروتئینی باعث مقاومت آن در برابر ضربه می‌شوند.
غضروف
- غضروف در نوک بینی، لاله گوش و محل اتصال استخوان‌ها وجود دارد.
- غضروف نرم و انعطاف‌پذیر است.
- غضروف در مفصل‌ها از اصطکاک استخوان‌ها جلوگیری می‌کند.
مفصل
- محل اتصال استخوان‌ها به یکدیگر مفصل نام دارد.
- مفصل‌ها از نظر حرکت:
- ثابت: مانند استخوان‌های جمجمه
- نیمه‌متحرک: مانند اتصال دنده‌ها و ستون مهره‌ها
- متحرک: مانند زانو
- رباط بافت پیوندی محکمی است که استخوان‌ها را در مفصل‌های متحرک به هم متصل و مفصل را پایدار می‌کند.
- دررفتگی: خارج شدن استخوان از محل مفصل.
- پیچ‌خوردگی: حرکت مفصل در جهت خلاف حرکت طبیعی.
- آرتروز: تخریب غضروف یا سر استخوان در محل مفصل.
ماهیچه‌ها
- ماهیچه‌ها با انقباض و انبساط باعث حرکت استخوان‌ها می‌شوند.
- ماهیچه‌های اسکلتی یا مخطط، حرکات ارادی را انجام می‌دهند.
- ماهیچه‌های قلبی، تپش قلب را به صورت غیرارادی انجام می‌دهند.
- ماهیچه‌های صاف، حرکاتی مانند حرکات دستگاه گوارش و باز و بسته شدن مردمک را انجام می‌دهند.
زردپی و عملکرد ماهیچه
- زردپی یا تاندون، بافتی طناب‌مانند است که ماهیچه را به استخوان متصل می‌کند.
- هنگام انقباض، ماهیچه کوتاه‌تر و ضخیم‌تر می‌شود و استخوان را حرکت می‌دهد.
- ماهیچه‌های اسکلتی معمولاً به صورت جفت و مخالف یکدیگر عمل می‌کنند.
- یک ماهیچه استخوان را به یک سمت می‌کشد و ماهیچه دیگر آن را به سمت مخالف حرکت می‌دهد.
پیشگیری از آسیب ماهیچه
- از وارد کردن فشار بیش از حد به ماهیچه‌ها خودداری کنیم.
- پیش از فعالیت ورزشی نرمش و گرم‌کردن انجام دهیم.
- آب کافی مصرف کنیم.
- در گرفتگی یا کشیدگی ماهیچه، استراحت، یخ‌گذاری و در صورت نیاز فیزیوتراپی می‌تواند به درمان کمک کند.