علوم تجربی هشتم
📝خلاصه نکات فصل7
🎯آزمون فصل7
صفات ارثی
- هر فرد ویژگی‌های ظاهری و جسمی متفاوتی دارد.
- صفاتی مانند رنگ چشم، نرمه گوش و توانایی لوله کردن زبان می‌توانند صفات ارثی باشند.
- صفات ارثی از والدین به فرزندان و از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند.
- اثر انگشت هر فرد با دیگران متفاوت است؛ حتی دوقلوهای همسان نیز اثر انگشت یکسان ندارند.
- اثر انگشت در تشخیص هویت، انگشت‌نگاری، امور امنیتی، حضور و غیاب و ورود به برخی وسایل الکترونیکی کاربرد دارد.
دِنا و ژن
- عامل تعیین‌کننده صفات ارثی درون هسته یاخته قرار دارد.
- دِنا یا DNA ماده‌ای است که در هسته یاخته قرار دارد.
- دِنا دارای اطلاعات و دستورهای مربوط به صفات جانداران است.
- ژن بخشی از دِنا و عامل تعیین‌کننده بسیاری از صفات است.
- بیشتر صفات مانند رنگ چشم ممکن است تحت تأثیر چند ژن باشند.
- ژن‌ها دستورهای لازم برای ساخت پروتئین‌ها را در اختیار یاخته قرار می‌دهند.
کروموزوم
- دِنا درون یاخته رشته‌هایی به نام کروموزوم تشکیل می‌دهد.
- یاخته‌های هر جاندار تعداد مشخصی کروموزوم دارند.
- یاخته‌های بدن انسان ۴۶ کروموزوم دارند.
- از ۴۶ کروموزوم انسان، ۲ کروموزوم جنسی هستند و در تعیین جنسیت نقش دارند.
- تعداد کروموزوم‌ها به اندازه بدن جاندار ارتباطی ندارد.
- انسان ۴۶، مرغ و خروس ۷۸، پروانه ۳۸۰ و برنج ۲۴ کروموزوم دارند.
نقش عوامل محیطی
- ژن تنها عامل تعیین‌کننده صفات نیست.
- عوامل محیطی مانند نور، آب، تغذیه، دما و شرایط رشد نیز بر ویژگی‌های جانداران اثر می‌گذارند.
- در آزمایش سیب‌زمینی، قطعه‌ای که نور و آب کافی داشت، رشد بیشتری داشت.
- جاندارانی با ژن‌های مشابه می‌توانند در شرایط محیطی متفاوت، ویژگی‌های متفاوتی پیدا کنند.
- بنابراین بسیاری از صفات حاصل اثر مشترک ژن‌ها و محیط هستند.
زیست‌فناوری و تغییر ژن‌ها
- زیست‌فناوری از دانش مربوط به جانداران و ژن‌ها برای ایجاد ویژگی‌های موردنظر استفاده می‌کند.
- دانشمندان می‌توانند ژن مربوط به یک صفت را از یک جاندار به جاندار دیگر منتقل کنند.
- با انتقال ژن تولید انسولین انسان به باکتری، می‌توان انسولین انسانی تولید کرد.
- برنج طلایی با وارد کردن ژنی تولید شده است که باعث ایجاد ماده‌ای می‌شود که در بدن به ویتامین A تبدیل می‌شود.
- انتقال ژن می‌تواند برای تولید محصولات کشاورزی با ویژگی‌های خاص یا درمان برخی بیماری‌های ژنتیکی به کار رود.
ژن و تولید پروتئین
- ژن‌ها دارای دستورالعمل ساخت پروتئین‌ها هستند.
- پروتئین‌ها در ساختار و فعالیت یاخته‌ها، بافت‌ها و اندام‌ها نقش دارند.
- تغییر فعالیت یک ژن می‌تواند باعث تغییر تولید یک پروتئین و در نتیجه تغییر یک صفت شود.
- در خرگوش مورد مطالعه، دمای پایین می‌تواند تولید پروتئینی را افزایش دهد که در ایجاد رنگ سیاه مو نقش دارد.
تقسیم میتوز
- زندگی انسان از یک یاخته تخم آغاز می‌شود.
- یاخته‌ها برای رشد و ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده تقسیم می‌شوند.
- پیش از تقسیم میتوز، مقدار دِنا دو برابر می‌شود.
- در تقسیم میتوز، یک یاخته به دو یاخته تبدیل می‌شود.
- یاخته‌های حاصل از میتوز تعداد کروموزوم یکسانی با یاخته اولیه دارند.
- تقسیم مداوم یاخته‌ها برای رشد و بازسازی بدن ضروری است.
تقسیم کنترل‌نشده و سرطان
- گاهی یاخته‌ها بدون نیاز بدن و به صورت کنترل‌نشده تقسیم می‌شوند.
- تقسیم سریع و غیرطبیعی یاخته‌ها می‌تواند باعث تشکیل توده‌های سرطانی شود.
- برخی عوامل محیطی و مواد آلاینده می‌توانند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهند.
- دود سیگار و تنباکو خطر برخی سرطان‌ها مانند سرطان ریه و مری را افزایش می‌دهد.
- قرار گرفتن در معرض دود دیگران نیز می‌تواند خطرناک باشد.
تغذیه و پیشگیری از سرطان
- تغذیه سالم در کاهش خطر برخی سرطان‌ها نقش دارد.
- مصرف زیاد غذاهای پرچرب و پرانرژی می‌تواند خطر بیماری را افزایش دهد.
- مصرف کم میوه، سبزی و غلات مناسب نیست.
- غذاهای کم‌چرب و مصرف میوه و سبزی به سلامت بدن کمک می‌کنند.
- مصرف ویتامین C موجود در میوه‌ها و سبزی‌ها اهمیت دارد.
- مصرف غذاهای پخته به جای غذاهای سرخ‌کرده توصیه شده است.
- مصرف ماهی و مرغ به جای مقدار زیاد گوشت قرمز می‌تواند بخشی از تغذیه سالم باشد.