علوم تجربی هشتم
📝خلاصه نکات فصل8
🎯آزمون فصل8
تولید مثل
- تولید مثل باعث افزایش جمعیت جانداران و ادامه یافتن نسل آنها می‌شود.
- تولید مثل به دو روش اصلی انجام می‌شود:
- تولید مثل غیرجنسی
- تولید مثل جنسی
- بعضی جانداران فقط یک نوع تولید مثل دارند و بعضی هر دو نوع را انجام می‌دهند.
تولید مثل غیرجنسی
- در تولید مثل غیرجنسی، یک جاندار به تنهایی می‌تواند جاندار جدید ایجاد کند.
- جاندار جدید معمولاً شباهت زیادی به جاندار والد دارد.
- روش‌های مهم تولید مثل غیرجنسی:
- دونیم شدن
- جوانه زدن
- قطعه‌قطعه شدن
- هاگ‌زایی
دونیم شدن
- در این روش، یک یاخته از وسط به دو بخش تقسیم می‌شود.
- هر بخش به یک یاخته کامل تبدیل می‌شود.
- باکتری‌ها به روش دونیم شدن تولید مثل می‌کنند.
- در شرایط مناسب، باکتری‌ها می‌توانند بسیار سریع تقسیم شوند.
جوانه زدن
- در بخشی از بدن جاندار، برآمدگی کوچکی به نام جوانه ایجاد می‌شود.
- جوانه رشد می‌کند و به جاندار جدید تبدیل می‌شود.
- مخمر و هیدر نمونه‌هایی از جاندارانی هستند که به روش جوانه زدن تولید مثل می‌کنند.
قطعه‌قطعه شدن
- در این روش، هر قطعه از بدن جاندار می‌تواند رشد کرده و جاندار جدیدی ایجاد کند.
- خزه نمونه‌ای از جاندارانی است که می‌تواند با قطعه‌قطعه شدن تکثیر شود.
- برخی گیاهان نیز با بخش‌هایی مانند ساقه، پیاز یا قطعات گیاه تکثیر می‌شوند.
هاگ‌زایی
- کپک نان با تولید یاخته‌هایی به نام هاگ تولید مثل می‌کند.
- هاگ‌ها در هاگدان تشکیل می‌شوند.
- هاگ‌ها کوچک، سبک و مقاوم‌اند و با هوا و آب جابه‌جا می‌شوند.
- اگر هاگ در محیط مناسب قرار گیرد، رشد کرده و جانداری شبیه والد ایجاد می‌کند.
- کپک برای رشد به عواملی مانند گرما، هوا، رطوبت و مواد غذایی مناسب نیاز دارد.
- پنی‌سیلین ماده‌ای است که از نوعی کپک به دست آمده و برای از بین بردن عفونت‌های باکتریایی استفاده می‌شود.
تکثیر غیرجنسی گیاهان
- جدا کردن ساقه زیرزمینی یا پیاز: مانند زنبق، نرگس و گلایل
- قلمه زدن: مانند شمعدانی و بید
- پیوند زدن: مانند گل سرخ، سیب و گردو
- خوابانیدن شاخه: مانند یاس و مو
تولید مثل جنسی
- در تولید مثل جنسی، دو فرد نر و ماده و گامت‌های آنها نقش دارند.
- گامت نر با گامت ماده ترکیب می‌شود.
- ترکیب گامت نر و ماده «لقاح» نام دارد.
- حاصل لقاح، «یاخته تخم» است.
- یاخته تخم با تقسیم‌های پی‌درپی رشد می‌کند و جاندار جدید را به وجود می‌آورد.
تقسیم میوز
- گامت‌ها با تقسیم میوز تولید می‌شوند.
- تعداد کروموزوم‌های هر گامت نصف تعداد کروموزوم‌های یاخته اولیه است.
- در انسان، گامت‌های نر و ماده هرکدام ۲۳ کروموزوم دارند.
- پس از لقاح، یاخته تخم انسان ۴۶ کروموزوم خواهد داشت.
- تقسیم میوز برای تولید مثل جنسی ضروری است.
تولید مثل در انسان
- گامت نر یا اسپرم در بیضه‌ها تولید می‌شود.
- گامت ماده یا تخمک در تخمدان‌ها تولید می‌شود.
- تولید اسپرم پس از بلوغ به طور پیوسته ادامه دارد.
- پس از بلوغ، معمولاً هر ماه یک تخمک از تخمدان آزاد می‌شود.
- رحم محل رشد و نمو جنین است.
- بند ناف ارتباط جنین با دستگاه گردش خون مادر را برقرار می‌کند و مواد غذایی و اکسیژن را به جنین می‌رساند.
- دوقلوهای همسان از یک یاخته تخم ایجاد می‌شوند که به دو جنین تقسیم شده است.
- دوقلوهای غیرهمسان از دو تخمک و دو اسپرم جداگانه به وجود می‌آیند.
تولید مثل در گیاهان گلدار
- گل اندام تولید مثل جنسی در گیاهان گلدار است.
- پرچم بخش نر و مادگی بخش ماده گل است.
- گامت نر در دانه گرده و گامت ماده در تخمک تشکیل می‌شود.
- «گرده‌افشانی» انتقال دانه گرده به مادگی گل است.
- پس از گرده‌افشانی، لوله گرده تشکیل می‌شود و گامت نر را به گامت ماده می‌رساند.
- با ترکیب گامت‌ها، یاخته تخم تشکیل می‌شود.
- تخمدان پس از رشد به میوه تبدیل می‌شود.
- تخمک‌ها پس از رشد به دانه تبدیل می‌شوند.
گرده‌افشانی
- حشرات، پرندگان و برخی جانوران می‌توانند در گرده‌افشانی نقش داشته باشند.
- انسان نیز می‌تواند با انتقال دانه گرده از یک گیاه به گیاه دیگر، گرده‌افشانی مصنوعی انجام دهد.
- رنگ و بوی گل‌ها می‌تواند حشرات را جذب کند.
- برخی گل‌ها ویژگی‌هایی دارند که حشرات را به سمت خود می‌کشانند و باعث انتقال گرده می‌شوند.
تفاوت تولید مثل جنسی و غیرجنسی
- غیرجنسی: یک والد، سریع‌تر و معمولاً بدون ترکیب گامت‌ها.
- جنسی: معمولاً دو والد، همراه با تولید و ترکیب گامت‌ها.
- تولید مثل جنسی باعث ایجاد تنوع بیشتر در ویژگی‌های فرزندان می‌شود.
- تنوع حاصل از تولید مثل جنسی می‌تواند به سازگاری بهتر جمعیت‌ها با تغییرات محیطی کمک کند.