علوم تجربی هشتم
📝خلاصه نکات فصل9
🎯آزمون فصل9
نکات مهم فصل نهم: الکتریسیته
بار الکتریکی
- مالش دو جسم می‌تواند باعث باردار شدن آنها شود.
- جسم باردار می‌تواند اجسام دیگر را جذب کند.
- دو نوع بار الکتریکی وجود دارد: مثبت و منفی.
- بارهای همنام یکدیگر را دفع و بارهای ناهمنام یکدیگر را جذب می‌کنند.
- در اثر مالش، الکترون‌ها از یک جسم به جسم دیگر منتقل می‌شوند؛ پروتون‌ها منتقل نمی‌شوند.
- جسمی که الکترون بگیرد، منفی و جسمی که الکترون از دست بدهد، مثبت می‌شود.
- اتم در حالت عادی خنثی است؛ زیرا تعداد پروتون‌ها و الکترون‌های آن برابر است.
برق‌نما
- برق‌نما یا الکتروسکوپ برای تشخیص باردار بودن جسم و تعیین نوع بار آن به کار می‌رود.
- در برق‌نمای خنثی، ورقه‌ها به هم نزدیک‌اند.
- با باردار شدن برق‌نما، ورقه‌های آن از هم دور می‌شوند.
- از برق‌نما می‌توان برای بررسی رسانا یا نارسانا بودن مواد نیز استفاده کرد.
- آزمایش‌های الکتریسیته بهتر است در هوای خشک و با وسایل خشک انجام شوند.
رسانا و نارسانا
- رسانا ماده‌ای است که بار الکتریکی به‌راحتی در آن حرکت می‌کند.
- فلزات، مغز مداد، بدن انسان و آب ناخالص رسانا هستند.
- در فلزات، الکترون‌های آزاد می‌توانند به‌راحتی حرکت کنند.
- نارسانا ماده‌ای است که الکترون‌ها در آن به‌راحتی حرکت نمی‌کنند.
- شیشه، پلاستیک و چوب خشک نمونه‌هایی از نارساناها هستند.
القای بار الکتریکی
- در روش القا، جسم بدون تماس مستقیم با جسم باردار، باردار می‌شود.
- نزدیک کردن میله باردار به کره فلزی باعث جابه‌جایی الکترون‌های آزاد در کره می‌شود.
- در آزمایش میله پلاستیکی منفی، کره نزدیک‌تر به میله مثبت و کره دورتر منفی می‌شود.
- باردار کردن جسم با تماس مستقیم با جسم باردار، «روش تماس» نام دارد.
- باردار کردن بدون تماس مستقیم، «روش القا» نام دارد.
آذرخش و تخلیه الکتریکی
- ابرها می‌توانند بر اثر مالش و القای الکتریکی باردار شوند.
- جابه‌جایی ناگهانی الکترون‌ها بین دو ابر یا بین ابر و زمین، تخلیه الکتریکی ایجاد می‌کند.
- آذرخش با جرقه، گرما و صدا همراه است.
- آذرخش می‌تواند باعث آتش‌سوزی و آسیب به ساختمان‌ها، خطوط برق، انسان‌ها و جانوران شود.
- برق‌گیر برای محافظت ساختمان‌های بلند در برابر آذرخش استفاده می‌شود.
- برق‌گیر معمولاً از میله یا کابل رسانا تشکیل شده و مسیر مناسبی برای انتقال بار به زمین فراهم می‌کند.
مدار الکتریکی
- مدار ساده شامل منبع انرژی، سیم رابط، مصرف‌کننده و کلید است.
- باتری یا مولد، انرژی لازم برای ایجاد جریان الکتریکی را فراهم می‌کند.
- سیم‌های رابط، مسیر عبور جریان را فراهم می‌کنند.
- لامپ انرژی الکتریکی را به نور و گرما تبدیل می‌کند.
- کلید برای قطع و وصل کردن مدار به کار می‌رود.
- در مدار بسته جریان الکتریکی برقرار می‌شود.
- در مدار باز جریان الکتریکی برقرار نمی‌شود.
اختلاف پتانسیل
- اختلاف پتانسیل یا ولتاژ باعث حرکت و شارش بارهای الکتریکی در مدار می‌شود.
- یکای اختلاف پتانسیل «ولت» (V) است.
- اختلاف پتانسیل دو نقطه با ولت‌سنج اندازه‌گیری می‌شود.
- باتری دارای دو پایانه مثبت و منفی است.
- انرژی لازم برای ایجاد اختلاف پتانسیل باتری از واکنش‌های شیمیایی درون آن تأمین می‌شود.
- باتری خودرو ۱۲ ولت، باتری تلفن همراه حدود ۳/۷ ولت و باتری کامیون ۲۴ ولت است.
جریان الکتریکی
- حرکت الکترون‌ها در مدار باعث ایجاد جریان الکتریکی می‌شود.
- الکترون‌ها در مدار خارجی از پایانه منفی به سمت پایانه مثبت حرکت می‌کنند.
- جهت جریان قراردادی برخلاف جهت حرکت الکترون‌هاست و از مثبت به منفی در نظر گرفته می‌شود.
- شدت جریان، مقدار جریان الکتریکی عبوری از مدار است.
- شدت جریان با آمپرسنج اندازه‌گیری می‌شود.
- یکای شدت جریان «آمپر» (A) است.
- آمپرسنج در مدار به صورت متوالی قرار می‌گیرد.
مقاومت الکتریکی
- مقاومت الکتریکی مانعی در برابر حرکت بارهای الکتریکی در رسانا است.
- مقاومت را با نماد R نشان می‌دهند.
- یکای مقاومت «اهم» (Ω) است.
- مقاومت با اهم‌سنج اندازه‌گیری می‌شود.
- هرچه مقاومت مدار بیشتر شود، شدت جریان کمتر می‌شود.
- هرچه ولتاژ بیشتر شود، شدت جریان بیشتری از مقاومت عبور می‌کند.
- رابطه بین ولتاژ، جریان و مقاومت:
- از این رابطه می‌توان مقاومت را نیز به دست آورد:
اندازه‌گیری در مدار
- ولت‌سنج برای اندازه‌گیری اختلاف پتانسیل به کار می‌رود.
- آمپرسنج برای اندازه‌گیری شدت جریان به کار می‌رود.
- اهم‌سنج برای اندازه‌گیری مقاومت الکتریکی استفاده می‌شود.
- با بسته شدن کلید، جریان در مدار برقرار می‌شود.
اتصال سری و موازی
- در اتصال سری، لامپ‌ها پشت سر هم در یک مسیر قرار می‌گیرند و معمولاً نور لامپ‌ها کمتر می‌شود.
- در اتصال موازی، لامپ‌ها در شاخه‌های جداگانه قرار می‌گیرند و می‌توانند نور بیشتری داشته باشند.
- اگر باتری‌ها به صورت سری به هم متصل شوند، ولتاژ بیشتری ایجاد می‌شود و نور لامپ افزایش می‌یابد.