علوم تجربی ششم
میکروسکوپ
- برای مشاهده یاخته‌ها و جانداران بسیار کوچک از میکروسکوپ استفاده می‌شود.
- میکروسکوپ با کمک چند عدسی، تصویر نمونه را بزرگ‌تر و واضح‌تر نشان می‌دهد.
- بخش‌های مهم میکروسکوپ شامل عدسی چشمی، عدسی‌های شیئی، صفحه چرخان، پیچ نگهدارنده و کندانسور است.
- میکروسکوپ‌های امروزی نسبت به نمونه‌های قدیمی بزرگ‌نمایی و امکانات بیشتری دارند.
- برخی میکروسکوپ‌های پیشرفته می‌توانند نمونه‌ها را تا حدود ۲۰۰۰ برابر بزرگ کنند.
- میکروسکوپ‌های الکترونی امکان مشاهده دقیق‌تر ساختارهای بسیار کوچک را فراهم می‌کنند.
جانداران تک‌یاخته‌ای
- بدن انسان از میلیاردها یاخته تشکیل شده است.
- بیشتر جانداران بسیار کوچک فقط از یک یاخته تشکیل شده‌اند.
- موجودات موجود در آب برکه مانند برخی جلبک‌ها، باکتری‌ها و قارچ‌های تک‌یاخته‌ای را می‌توان با میکروسکوپ مشاهده کرد.
- جلبک‌های تک‌یاخته‌ای به دلیل داشتن سبزینه می‌توانند غذا بسازند.
- جلبک‌ها در آب شیرین و شور زندگی می‌کنند و برای جانداران آبزی اهمیت دارند.
- جلبک‌ها با افزایش اکسیژن آب و تأمین غذا به زندگی آبزیان کمک می‌کنند.
- برخی جلبک‌ها دارای تاژک و مژک هستند.
- جلبک‌های رشته‌ای از کنار هم قرار گرفتن یاخته‌های مشابه تشکیل می‌شوند.
- مخمر نوعی قارچ تک‌یاخته‌ای است و می‌تواند به صورت جوانه‌زدن تکثیر شود.
تاریخچه میکروسکوپ
- در گذشته برای دیدن اجسام ریز از ذره‌بین استفاده می‌شد.
- ذره‌بین می‌تواند اجسام را حدود ۱۰ تا ۲۰ برابر بزرگ‌تر نشان دهد.
- رابرت هوک حدود ۴۰۰ سال پیش نخستین میکروسکوپ را ساخت.
- هوک با مشاهده چوب‌پنبه، حفره‌های آن را دید و واژه سلول به معنی اتاق کوچک را برای آن‌ها به کار برد.
- با پیشرفت علم، میکروسکوپ‌ها از نظر بزرگ‌نمایی و امکانات بسیار پیشرفته‌تر شدند.
یاخته
- یاخته یکی از واحدهای اصلی تشکیل‌دهنده بدن جانداران است.
- یاخته‌های گیاهی و جانوری دارای بخش‌هایی مانند غشا، سیتوپلاسم و هسته هستند.
- در یاخته‌های برگ، یاخته‌های نگهبان روزنه در اطراف روزنه قرار دارند.
- یاخته‌های نگهبان با باز و بسته کردن روزنه‌ها در فعالیت‌های گیاه نقش دارند.
- یاخته‌های سطح دهان به یکدیگر نزدیک‌اند و فضای بین یاخته‌ای کمی دارند.
- یاخته‌های سطح دهان چندلایه و شبیه سنگفرش هستند.
مشاهده با میکروسکوپ
- برای مشاهده نمونه باید لام را روی صفحه میکروسکوپ قرار داد و لامل روی نمونه باشد.
- ابتدا از عدسی با بزرگ‌نمایی کم استفاده می‌شود و سپس بزرگ‌نمایی متوسط و زیاد به کار می‌رود.
- با پیچ تنظیم باید تصویر را واضح و در مرکز میدان دید قرار داد.
- نمونه‌هایی مانند بال و پای حشرات، گرده گیاهان، آب برکه، مخمر و یاخته‌های گیاهی و جانوری را می‌توان با میکروسکوپ مشاهده کرد.
- هنگام کار با نمونه‌های آب‌های طبیعی باید نکات بهداشتی رعایت شود.