علوم تجربی ششم
- زمین‌لرزه بر اثر آزاد شدن انرژی درونی زمین و ایجاد امواج لرزه‌ای به وجود می‌آید.
- مواد تشکیل‌دهنده پوسته زمین در بعضی قسمت‌ها شکننده‌اند و بر اثر وارد شدن نیرو می‌شکنند.
- انرژی حاصل از شکستن سنگ‌کره به صورت امواج لرزه‌ای به سطح زمین می‌رسد.
- همه زمین‌لرزه‌ها باعث خرابی نمی‌شوند؛ بیشتر آن‌ها خفیف‌اند و خسارت زیادی ایجاد نمی‌کنند.
- میزان خسارت زمین‌لرزه علاوه بر شدت آن، به استحکام زمین و ساختمان‌ها نیز بستگی دارد.
- قسمت‌های دارای شکستگی، هنگام زمین‌لرزه بیشتر جابه‌جا می‌شوند و خسارت بیشتری می‌بینند.
- سالانه هزاران زمین‌لرزه خفیف در کشور رخ می‌دهد که بسیاری از آن‌ها توسط مردم احساس نمی‌شوند.
اقدامات ایمنی زمین‌لرزه
- قبل از زلزله: مقاوم‌سازی ساختمان‌ها، شناسایی مکان‌های امن، برگزاری مانور و آموزش، آماده داشتن وسایل کمک‌های اولیه.
- هنگام زلزله: حفظ خونسردی، پناه گرفتن در مکان مناسب، دور شدن از وسایل قابل سقوط و کمک به افراد کم‌توان.
- بعد از زلزله: کمک به مصدومان، توجه به هشدارهای مسئولان و قطع برق و گاز در صورت امکان و ایمنی.
آتش‌فشان
- آتش‌فشان زمانی رخ می‌دهد که مواد آتش‌فشانی از داخل زمین به سطح زمین راه پیدا کنند.
- مواد خارج‌شده از آتش‌فشان به سه دسته جامد، مایع و گاز تقسیم می‌شوند.
- ساختمان آتش‌فشان شامل مخروط، دهانه، گدازه و مواد جامد آتش‌فشانی است.
- آتش‌فشان‌ها از نظر فعالیت به سه دسته تقسیم می‌شوند:
- فعال: در حال حاضر یا در سال‌های اخیر مواد آتش‌فشانی خارج کرده است.
- نیمه‌فعال: فقط گاز از دهانه آن خارج می‌شود؛ مانند دماوند و تفتان.
- خاموش: هیچ ماده‌ای از دهانه آن خارج نمی‌شود؛ مانند سهند و سبلان.
- مهم‌ترین گازهای آتش‌فشانی بخار آب و کربن‌دی‌اکسید هستند.
فواید و زیان‌های آتش‌فشان
- فواید: تشکیل معادن، چشمه‌های آب گرم، دریاچه‌ها، کوه‌ها، زمین‌های کشاورزی حاصل‌خیز و توسعه گردشگری.
- زیان‌ها: انتشار گازهای سمی، خسارت مالی، مرگ انسان‌ها و جانداران، باران اسیدی، از بین رفتن مزارع و پوشش گیاهی و ایجاد سونامی.
نکات ایمنی مناطق آتش‌فشانی
- آمادگی برای تخلیه فوری.
- پیگیری اخبار و اطلاعات زمین‌شناسی.
- داشتن وسایل کمک‌های اولیه.
- پناه گرفتن در مکان امن.
- استفاده از ماسک هنگام فوران.
- آمادگی برای خطر سونامی و باران‌های ناشی از فوران.
- بررسی مناطق گسلی و مسیر جریان آب اطراف آتش‌فشان.